Astare şa @astaresiya@qoto.org

Emek Tarihinde Bugün 13 Mayıs 1846: ABD, Meksika'ya savaş ilan etti. Meksika-Amerika Savaşı'nda 1.733'ten fazla ABD askeri ve 5.000'den fazla Meksika askeri öldü. Ancak savaşla ilgili hastalık ve kazalardan kaynaklanan ölümleri de eklerseniz, Meksika'da ölenlerin sayısı muhtemelen 25.000'e yakındı. Savaşın sonucunda ABD Teksas, Alta Kaliforniya, New Mexico, Nevada, Arizona ve Utah'ı fethetti. Guadalupe Hidalgo Antlaşması, fethedilen bu topraklarda yaşayan Meksika ve Yerli Halklara ABD vatandaşlığı sözü verdi. Ancak ABD, 1930'lara kadar güneybatıdaki Yerli Halkların vatandaşlığını reddetti.

Whigler ve Kölelik Karşıtları, köle sahiplerinin toprak gaspı yapması nedeniyle savaşa karşı çıktılar. 1880'de Cumhuriyetçi Kampanya Ders Kitabı savaşı şu şekilde tanımladı: "Kötü kokulu, pis kokulu bir yolsuzluk... Tarihimizdeki en karanlık sahnelerden biri; köle oligarşisinin bölgesel olarak genişletilmesi amacıyla Başkan Polk tarafından bize ve Meksika halkına dayatılan bir savaş." Meksika-Amerikan Savaşı birçok bakımdan İç Savaş'ın ve bunu takip eden Yerli Amerikalılara karşı savaşların koşullarını yarattı. Bu aynı zamanda kıtalararası demiryolunun inşasında Çinli ve İrlandalı emeğin acımasızca sömürülmesine de yol açtı.

Bu savaşın daha az bilinen bir diğer mirası da İrlandalıların ABD Ordusundan ayrılmasıydı. Birçoğu Meksika tarafı için savaşan Aziz Patrick Taburu'na katıldı. Bu sığınmacılar genellikle Patates Kıtlığından yeni gelen mültecilerdi ve kendilerini doyurmaya yetecek kadar para kazanmak için ABD ordusuna katılmışlardı. Ancak ücretler düşüktü ve İrlandalı askerler ırkçılığa ve dini hoşgörüsüzlüğe maruz kalıyordu. Meksika hükümeti onlara daha yüksek ücretler ve arazi bağışlarının yanı sıra ortak bir din teklif etti. San Patricio'lar, ABD'nin savaşta karşılaştığı en şiddetli direnişin bazılarından sorumluydu. İrlandalıların yanı sıra, San Patricios'ta diğer hoşnutsuz Amerikalılar, Avrupa'dan gelen göçmenler ve kaçan köleler de vardı.

Frederick Douglass, yazarlar Ralph Waldo Emerson ve savaşa karşı Sivil İtaatsizlik nedeniyle geceyi hapiste geçiren Henry David Thoreau gibi savaşa karşı çıktı. Tijuana No ve Kid Frost'un hazırladığı "Stolen at Gun zoruyla" adlı video, savaş sırasında Meksika'dan alınan ABD eyaletlerine gönderme yapıyor. https://www.youtube.com/watch?v=3jlO5RqXFLM

#işçi sınıfı #İşçi Tarihi #meksika #emperyalizm #yerli #irlanda #kölelik #kaldırılma #içsavaş #sanpatricios #civildisobedience #ırkçılık

İşçi Tarihinde Bugün 13 Mayıs 1960: San Francisco Polisi, HUAC (Amerika Karşıtı Faaliyetler Komisyonu) duruşmalarını şiddet içermeyen bir şekilde protesto eden üniversite öğrencilerine şiddetli bir saldırı düzenledi. Protestocuların toplantıya girişine izin verilmemesinin ardından polis, yangın hortumlarıyla saldırarak onları Belediye Binası’nın rotundasından merdivenlerden aşağı sürükledi. 12 kişi hastaneye kaldırıldı (çoğu yorgunluktan kaynaklanan sekiz polis dahil). 64 kişi tutuklandı. Jüri yargılamasında beraat eden bir kişi hariç, diğerlerine yöneltilen suçlamalar düşürüldü. Duruşmalar 1938'de başladı ve 1969'a kadar devam etti. Komite, Chicago, San Francisco ve Seattle gibi sendikacı kasabalara gelip, kasabadaki tüm ilerici ve radikal kişilere, özellikle de çoğu komünist olan ya da komünist bağlantıları bulunan sendika liderlerine celp kağıtları gönderirdi. Tek savunma yolu, Beşinci Yasa Değişikliği'ni kullanmaktı. Bunun sonucu genellikle işinizi kaybetmeniz, adınızın gazetelere manşet olması ve çocuklarınızın okulda kötü muameleye maruz kalmasıydı. Alternatif olarak, Hollywood Onlusu'nun yaptığı gibi Birinci Yasa'yı kullanabilirdiniz. Bunun için mahkemeye itaatsizlikten tutuklanıp hapse gönderilirdiniz.
#işçisınıfı #İşçiTarihi #huac #joemccarthy #mccarthyizm #komünizm #ifadeözgürlüğü #hapishane #polis #PolisŞiddeti #sanfrancisco #üniversite #öğrenciler

Unoffensive Animal: **ANIMAL FREEDOM NETWORK YENİ EĞİTİM KAMPLARINI DUYURDU.**

https://unoffensiveanimal.is/2026/05/13/animal-freedom-network-announces-new-bootcamps/

NE: Aktivizm faaliyetlerinizi geliştirmenize ve taban ağları kurmanıza yardımcı olacak, İngiltere merkezli bölgesel atölye çalışmaları. NE ZAMAN: “Başvurmak için hello@animalfreedom.org.uk adresine e-posta gönderin. AFN’nin ücretsiz, aksiyon dolu interaktif eğitim kampları, aktivizm faaliyetlerinizi bir üst seviyeye taşımak, bölgenizdeki bireyler ve gruplarla bağlantı kurmanızı sağlamak ve sizi harekete geçmeye teşvik etmek için tasarlanmıştır.

Anayasası bile olmayan bir oluşumun "Batı değerleri".

"İsrail parlamentosu Salı günü, 7 Ekim saldırılarına katıldıkları iddiasıyla yargılanan Filistinli tutuklulara açık duruşmalar düzenlenmesi ve idam cezası verilmesini öngören bir yasa tasarısını onayladı.

Yasa tasarısı, Knesset'te 93 lehte oy ve hiçbir karşı oy alınarak kabul edildi ve siyasi yelpazenin her kesiminden destek gördü."

https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/video-israel-passes-law-execute-palestinians-linked-7-october-attacks?topic=War%2520on%2520Iran&nid=436636&fid=554909

Yekûn

Gözler önünde olup, hala görülemeyen, henüz fark edilemeyen bir toplam ile çıkagelen bir var olma mücadelesi sürdürülüp duruyor. Sınırın içi veyahut da dışında olsun herkesi kapsayan, herkesin öteki kılınabildiği binbir zeminde muğlak, kesintisiz, kati bir istemle birlikte yok saymalar var ediliyor. Umursanmazlık, utanmazlıkla birleştiğinde ötekisinin, aykırı, dış diye bildirilenin çektiği cefa, diyet, bedel de çoğaltılıyor. Tümüyle nobran açık ve etkili bir biçimde müdanasız şiddete başvurarak oluşturulan bedel, diyetlerin yekununu bir kere gördüğünüz vakit zaten hiçbir şeyin aynı kalmayacağını anlıyorsunuz. Görece bir modernliği yaşadığı iddiasındaki yeni dünyanın, onca teknolojik gelişime paralel insanilik kısmında değil de canilik kısmında kariyer yapmasının utancı çıka geliyor birbiri peşi sıra. Ukrayna’da Rusya’nın eylediği şiddet döngüsü, savaş ikliminin beşinci yılı içindeyiz misal. 9 Mayıs, Nazilere karşı kurtuluşun temellendirildiği bir gün olarak kutlanırken hala ve hala ötekisi 1945’ten zerre uzaklaşmamış bir nefretin geçerliliğini koruduğu görülen bir yansıyı barındırır. İyi de nereye kadar?

https://seslimeram.tumblr.com/post/816215659901059072/yek%C3%BBn

Sofradan en fazla payı alanlar, bize kanaatkâr olmayı öğretiyor. Karnını doyuranlar, açları seslenip gelecek güzel günlerden bahsediyor.

Bertolt Brecht

"İlkel toplum, doğası gereği şiddetin iktidarın özü olduğunu bilir. Bildiği için de iktidar ile iktidar kurumunu, emretme gücü ile şefliği sürekli birbirinden ayrı tutmaya çalışır."

Pierre Clastres

“Dünyayı yukarıdan değiştiremeyeceğimizi öğrendik; devrim aşağıdan doğar.”

Subcomandante Marcos

"Kadanların aksine, erkekler, toplum tarafndan onlara atfedilen her türlü oyuna çocuklar gibi kapılıp gitmeye toplumsal olarak daha hazırlıklı ve donanımlıdırlar, savaş ise bu oyunların en mükemmel biçimidir."

Pierre Bourdieu

Rindêxan ve Mala Elîyê Ûnis: Kürt folklorunda kadın direnişi ve eşîr toplumu

Hüsamettin Turan

Yakın dönem Kürt tarihinde, toplumsal direnişin ve kültürel hafızanın en çarpıcı simgelerinden biri, Mihemedê Elîyê Ûnis İsyanı ve bu isyanın kadın kahramanı Rindêxan’ın hikayesidir.

1926 yılında patlak veren Mala Elîyê Ûnis İsyanı, Cumhuriyet’in erken döneminde Kürt eşîr yapısının merkezi otoriteye karşı verdiği direnişi temsil eder. Bu direnişin en dramatik ve folklorik boyutu, Mihemedê Elî’nin kızı Rindêxan’ın kişiliğinde somutlaşmıştır.

Rindêxan, cesareti, zekâsı, güzelliği ve kararlılığıyla yalnızca bir birey olarak değil, Kürt kültüründe kadın direnişinin epik bir simgesi olarak halk hafızasında yerini almıştır.

Mihemedê Elîyê Ûnîs, Kürt eşîra lideri olarak Batman ve çevresinde belirleyici bir figürdür. Doğum yeri olan Xerza ve gundê Mêrgan, Hezo (Kozluk) coğrafyasının eşîr yapısı içinde stratejik bir öneme sahiptir.

Mihemed Axa, Eliyê Ûnîs’in babası, eşîr geleneğinin gerektirdiği liderlik sorumluluğunu taşırken, aynı zamanda kendi toplumuna karşı gösterdiği derin bağlılıkla tanınmıştır. Mihemed Axa’nın karakteri, oğlunun yetişmesinde hem ahlaki hem siyasal bir temel oluşturmuş, aile ve eşîr bağlarının güçlendirilmesini sağlamıştır. Bu temel, Mihemedê Elî’nin ilerleyen yaşamında hem toplumsal hem de askeri liderliğinin dayanak noktası olmuştur.

Mihemedê Elî, Osmanlı devletinin Kürt bölgelerine yönelik politikalarını dikkatle gözlemlemiş ve merkezi otoritenin egemenlik alanını genişletme çabalarına karşı koymuştur. Toprak üzerindeki hak iddiaları ve tapu konusundaki tutumu, onun devlete güvenmediğini ve eşîr bağımsızlığını koruma kararlılığını göstermektedir. Bu bağlamda, devletle müzakere etmek yerine, kendi toplumunun çıkarlarını öncelikli kılmıştır. Yerel bağlar ve dostane ilişkiler, Mihemedê Elî’nin stratejik hamlelerinde temel bir rol oynamış, hem toplumsal dayanışmayı güçlendirmiş hem de askeri organize olmasını kolaylaştırmıştır.

1925’teki Şeyh Sait İsyanı ve ardından uygulanan devlet baskıları, Kürt bölgelerindeki liderlerin stratejilerini belirlemede kritik bir faktör olmuştur. Mihemedê Elî, Şeyh Sait hareketiyle doğrudan bağlantılı olmasa da, eş zamanlı olarak devletin baskısına karşı direnişini sürdürmüştür. Bu direniş, yalnızca askeri bir mücadele değil, aynı zamanda manevi ve toplumsal bir tutum olarak şekillenmiştir. Mihemedê Elî’nin mêrxasekî kimliği, toplumsal bağların ve moral gücün korunmasını sağlamış, direnişi hem sembolik hem de pratik düzeye taşımıştır.

Devlet yetkililerinin toprak talepleri ve bölgedeki askerî varlıkları, Mihemedê Elî ve eşîrasının direnişini zorlaştırmış, ancak geri çekilme ve dağlık arazinin stratejik kullanımı ile direniş sürdürülebilmiştir. Mihemedê Elî, Arzîv, Karmel ve Şelaş gibi yüksek ve savunulması güç bölgeleri kontrol ederek hem toplumsal hem de askeri düzenlemeleri kendi liderliği altında tutmuştur. Bu durum, yalnızca eşîr mensuplarının değil, sivil nüfusun da direniş sürecine dahil olmasını sağlamış, baskı ve yerinden edilme süreçlerinden kaynaklı toplumsal travmalara yol açmıştır. Kadınlar ve çocuklar, şiddet ve zorunlu göç süreçlerinden doğrudan etkilenmiş, bu durum yerel toplulukların yapısında derin izler bırakmıştır.

Mala Elîyê Ûnis İsyanı’nın askeri boyutu, yalnızca silahlı çatışmalarla sınırlı kalmamış, stratejik coğrafya, toplumsal bağlılık ve manevi otoritenin birleşimiyle güç kazanmıştır. Dağlık araziler, direnişin uzun süreli olmasını sağlamış, köylülerin yerel bilgi ve dayanışması isyanın sürdürülebilirliğini mümkün kılmıştır. Mihemedê Elî’nin liderliği, hem askeri operasyonları hem de toplumsal yönetimi koordine etmesini sağlamış, eşîr dayanışmasını güçlendirmiştir.

Rindêxan, bu direnişin ve halk hafızasının merkezinde yer alır. Onun yaşamı, Kürt topluluklarının eşîr yapısı ve toplumsal değerleriyle doğrudan ilişkilidir. Mihemedê Elî’nin liderliği ve eşîr dayanışması, Rindêxan’ın yetişmesinde kritik bir rol oynamış, ona hem ahlaki hem de siyasal bir temel kazandırmıştır. Bu temel, Rindêxan’ın isyan sırasında gösterdiği kararlılığın ve direnişin dayanak noktası olmuştur. Onun cesareti, yalnızca bireysel bir fedakârlık değil, aynı zamanda Kürt milletinin tarihsel hafızasında kadının toplumsal ve kültürel rolünün simgesel bir ifadesidir.

Rindêxan’ın iç dünyası, isyanın tüm baskısı altında karmaşık bir psikolojik direniş biçimi olarak kendini göstermiştir. Babasının topraklarını ve eşîr onurunu koruma isteği, onun özgürlük bilincini beslemiş; korku ve acı, kararlılıkla birleşerek onu efsanevi bir direniş figürüne dönüştürmüştür. Rindêxan, köylüler ve babasıyla yaptığı diyaloglarda, hem akıl hem cesaret örneği sergilemiş, halkın moralini yüksek tutmuştur:

“Babacığım, biz topraklarımızı ve adaletimizi korumazsak, kim koruyacak?”

Mihemedê Elî yanıtladı: “Kızım, senin cesaretin ve aklın, tüm topluluğumuz için bir kaledir. Yolunu kararlılıkla çiz, biz arkanızdayız.”

İsyanın bastırılması sırasında yaralı olarak ele geçirilen Rindêxan, askeri komutanın taleplerine karşı büyük bir direniş göstermiştir. Komutana verdiği yanıt, özgürlüğüne ve babasının topraklarına olan bağlılığını ortaya koyar:

“Bana sahip olmak istiyorsan, babamın topraklarının sınırlarının dışına çıkmalısın.”

Rindêxan’ın Malabadi Köprüsü’nde gerçekleştirdiği eylem, halk arasında destansı bir anlatıya dönüşmüştür. Köprünün üzerinden babasının topraklarına son bakışı ve Silvan ovasının böğrünü delen çığlığıyla Batman Çayı’na atlayışı, Kürt sözlü geleneğinde ağıtlar, destanlar ve türkülere ilham kaynağı olmuştur. Onun çığlığı yıllar boyunca şu sözlerle dile getirilmiştir:

“Ezim rinda Rindêxan

Keça mîr û axayê çîyan

Ey Tirkê tacîk

Karê we çîye li van cîyan

Rinda rindê namdar

Ez dimirim, birîndar û bê zar

Teslîm nabim destê neyar û najîm bê ar…”

Bu şiirsel anlatım, Rindêxan’ın hem toplumsal direnişi hem de bireysel fedakârlığını yansıtır ve Kürt halk edebiyatında direnişin, özgürlüğün ve kadın kahramanlığının kalıcı bir sembolü hâline gelmiştir.

Rindêxan’ın hikayesi...

Kürt folklorunun temel motiflerinden biri olan toprak sevgisi, aile onuru ve özgürlük mücadelesi ekseninde değerlendirilmelidir. Onun eylemi, folklorik anlatılarda sıkça yer alan “cesur kız” motifini somutlaştırır ve Kürt kadınlarının toplumsal rollerini, direnişteki önemlerini görünür kılar. Rindêxan, yalnızca savaş alanında değil, kültürel hafızada da mücadele etmektedir; eylemi, kuşaktan kuşağa aktarılan bir simge hâline gelmiştir.

Rindêxan’ın intiharına dönüşen direnişi, aynı zamanda psikolojik bir direniş biçimi olarak da değerlendirilebilir. Onun eylemi, hem bedensel özgürlüğünün hem de toplumsal onurunun korunması anlamına gelmektedir. Kendi yaşamını feda ederek baskıcı güçlere karşı en dramatik karşı duruşu sergilemiştir. Bu yönüyle Rindêxan figürü sadece bir halk kahramanı değil, aynı zamanda direnişin etik ve moral boyutunu temsil eden bir ikon hâline gelmiştir.

Epik anlatılar ve folklorik motifler, Rindêxan’ın hikayesini zaman içinde daha geniş bir kültürel bağlama taşımıştır. Onun öyküsü, Kürt sözlü geleneğinde ağıtlar, destanlar ve türkülerin temelini oluşturmuş, yerel kültürün ve toplumsal hafızanın sürekliliğini sağlamıştır. Her bir anlatı, Rindêxan’ın cesaretini ve direnişin önemini yeniden hatırlatmış, toplumsal kimliğin pekişmesine katkıda bulunmuştur.

Mala Elîyê Ûnis İsyanı’nın askeri, toplumsal ve kültürel boyutları, Rindêxan’ın hikayesiyle birleştiğinde, Cumhuriyet’in erken döneminde Kürt bölgelerinde yaşanan devlet-toplum çatışmalarının çok katmanlı doğasını anlamayı mümkün kılar. Mihemedê Elî’nin liderliği ve eşîr dayanışması, Rindêxan’ın bireysel kahramanlığı ve halkın kültürel hafızasıyla birleşerek, hem toplumsal hem de kültürel bir direniş örneği sunar.

Kaynaklar

1. Cevat Sinet, Kürtlerin Eşîr Yapısı ve Direniş Tarihi, Ankara: Kürt Araştırmaları Yayınları, 2005.

2. Mehmet Bayrak, Kürt İsyanları ve Direnişleri, İstanbul: Avesta Yayınları, 1998.

3. İsmail Beşikçi, Doğu Kürdistan ve Cumhuriyet Dönemi Politikaları, Ankara, 2000.

4. Fikret Adanır, Kürtler ve Türkiye Cumhuriyeti, İstanbul, 2006.

5. İbrahim Özgür, Sason Direnişleri ve Yerel Aşiretler, Diyarbakır, 2012.

6. Nejat Bozkurt, Cumhuriyet Döneminde Kürt Direnişleri ve İsyanlar, Ankara, 2008

https://www.rudaw.net/turkish/opinion/25032026

Mutlak sıfırın eşiğinde: Evrenin en dondurucu noktası keşfedildi

Gökbilimciler, bizden 5 bin ışık yılı uzakta adeta donmuş bir zaman dilimi keşfetti. Bir yıldızın ölümü sırasında ortaya çıkan muazzam hız, beraberinde inanılmaz bir soğumayı da getirdi. Uzayın doğal ısısını bile geride bırakan bu bulutsunun sırrı, kozmik bir sprey etkisinde saklı.

https://www.chip.com.tr/guncel/mutlak-sifirin-esiginde-evrenin-en-dondurucu-noktasi-kesfedildi_179920.html

Evrenin sonu yeniden hesaplandı. "Korktuğumuzdan daha erken"
https://www.ntv.com.tr/teknoloji/evrenin-sonu-yeniden-hesaplandi-korktugumuzdan-daha-erken-1722160

Çölün ortasında göl bulundu
https://www.sozcu.com.tr/colun-ortasinda-gol-bulundu-p314134

Tesadüfen ortaya çıktı: Tarih yeniden yazılacak
https://www.sozcu.com.tr/tesadufen-ortaya-cikti-tarih-yeniden-yazilacak-p313625

Bosna Hersek’te Keşfedilen 3.000 Yıllık Gizemli Alan, Eski Dünyaya Dair Yeni Bir Bilmece Yarattı

Bosna Hersek’te bulunan antik metal hazinesi, altında yakılmış adaklar saklayan L biçimli gizemli bir törensel yapının ortaya çıkarılmasını sağladı.
https://kayiprihtim.com/haber/bosna-hersek-3-000-yillik-rituel-alani/

Mars’taki kritik keşfi NASA duyurdu: Organik moleküller bulundu, yaşamın yapı taşları tespit edildi
https://t24.com.tr/dunya/mars-taki-kritik-kesfi-nasa-duyurdu-organik-molekuller-bulundu-yasamin-yapi-taslari-tespit-edildi,1316007

Araştırmacılar 400 yıldır bu soruyu çözmeye çalışıyor: Roanoke Kolonisine ne oldu?

1587'de kurulan Roanoke Kolonisi, üç yıl sonra tarihten silindi. Ağaca kazılan "CROATOAN" yazısı dışında hiçbir iz bırakmayan halkın neden, nasıl ve nereye gittiği hâlâ bilinmiyor.

https://www.haberturk.com/arastirmacilar-400-yildir-bu-soruyu-cozmeye-calisiyor-roanoke-kolonisine-ne-oldu-3878816

Hiçlikten gerçekliğe döndürdüler

https://www.sozcu.com.tr/hiclikten-gerceklige-dondurduler-p312894