Astare şa @astaresiya@qoto.org

Hakikat İçin İtiraz...

Doğru sandıklarımızın yanlışa, yanlıştır denilen pek çok şeyin ise doğrunun ta kendisine tam olarak evrildiği bir güncenin içindeyiz. Hayat sandığımızdan da karmaşık bir mefhum haline dönüştürülürken, tümden birbiriyle bağ kuran istikamet ve ihtimallerin devre dışına itilmesine tanıklık yapıyoruz. Doğrular eğrilerle ikame ediliyor. Her yanlış başkaca, açık ve aleni bir yıkımın zemininde doğruymuş gibi aksettiriliyor. Tekerleme gibi, önü ardılını sağını ve solunu kolaçan etmeniz gereken tuzaklarla donatılmış bir dünyada, sanalı da ol gerçekten yaşadığımızı sandığımızı da kuşatıyor erk, muktedir, iktidar. Kendi bilincinin tam da doğrusunda, nüfuz edebileceği kadar açıktan yanlış, hatalı, eksik denilirken pek çok doğrunun da esamesi okunmuyor. Yanlış diye belletilenlerin arasında sıkışık kalmış olagelen hakikatler bulunmasın isteniyor. Ne sorulsun, ne görülsün, ne de anlaşılabilsin!

https://www.tumblr.com/seslimeram/814315425594802176/hakikat-i-%C3%A7in-i-tiraz?source=share

“Anti-emperyalizm bir soğuk savaş ideolojisidir. Sovyetlerin öncülüğünü yaptığı bloğun ideolojisidir. Onun karşısında da ABD'nin öncülüğünü yaptığı “Hür Dünya” söylemi vardı. Ne Batı dünyası ABD'nin başını çektiği “Hür Dünya”ya tekabül ediyordu, ne de Sovyetler Birliği'nin başını çektiği anti-emperyalizm gerçekten halkların kardeşliğini ve kurtuluşunu; dünyadaki ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin, haksızlıkların ortadan kaldırılmasını esas alan bir idealin peşindeydi. Hadise bütünüyle iki güç arasındaki çıkar ve hegemonya çatışmasıydı.

Geçmişte bizi çok ilgilendirdiği için geleneksel söylemiyle anti-emperyalizm üzerine birkaç şey daha söylemek istiyorum. Çok aykırı gelebilir. Bana göre Lenin taraftarlarının onda bulduğu misyon her ne olursa olsun, gerçekte esas olarak Çar'a tekabül ediyordu. Tıpkı Mustafa Kemal'in esas olarak padişaha tekabül etmesi gibi. Lenin geleneksel Rus milliyetçiliğini sosyalist, anti-emperyalist bir söylemle yeniden üretmiştir. Bunun sayesinde de artık ayakta durması mümkün olmayan Rus imparatorluğunu Sovyetler Birliği adı altında sürdürmeyi başardı. Dahası bu söylem, Rusya'ya dünya sosyalist hareketini egemenliğine almak, onu beşinci kol olarak kullanarak dünya çapında bir süper güç haline gelmek olanağı sağladı.”

Ahmet Zeki Okçuoğlu

Grok'a anti-Kemalist sol: Evet, Kaypakkaya çizgisini genel olarak doğru bulman mantıklı – o, Türkiye solunda Kemalizm’le en radikal kopuşu yapan, sınıf analizini merkeze koyan ve özellikle Kürt ulusal baskısını, Türk şovenizmini doğrudan eleştiren nadir isimlerden biri. Ama senin iki eleştirin çok net ve önemli: (1) Türk-Yunan Savaşı’nı (1919-1922) “Kurtuluş Savaşı” diye nitelemesi, (2) 1923’ü “devrim” olarak görmesi. Bunları Kaypakkaya’nın kendi yazılarından bakarak tartışalım; çünkü o da bu konularda nuanslı (ama senin eleştirdiğin noktada eksik) bir pozisyon alıyor.
1. Kaypakkaya “Kurtuluş Savaşı” Derken Ne Diyor?
Kaypakkaya savaşı tamamen reddetmiyor, ama “güdük (eksik, yarım) anti-emperyalist” diye niteliyor. Kendi sözleriyle:
“Kurtuluş Savaşı’nda canıyla, kanıyla destanlar yaratan halk kahramanları vardır. Mesela bir Karayılan vardır, biz bunların mücadelelerinin mirasçısıyız.”
Yani halkın (işçi, köylü, çeşitli milliyetlerden emekçilerin) anti-işgal mücadelesini sahipleniyor.
Ama önderliği sert eleştiriyor:
Savaş, Türk komprador büyük burjuvazisi ve toprak ağaları tarafından yönetildi.
Daha savaş yıllarında emperyalistlerle (İtilaf Devletleri’yle) el altından işbirliği yapıldı.
Sonuçta yarı-sömürge yapı korundu, tam bağımsızlık sağlanmadı.
Yani o, savaşı “Türk ulusunun kurtuluşu” diye romantize etmiyor; burjuva bir hareket olarak görüyor ve “güdük” diye küçümsüyor. Senin eleştirin burada kısmen örtüşüyor: Resmi tarihte “Kurtuluş Savaşı” adı, Kemalist anlatıyı yüceltmek için kullanılır ve 1915-1923 arası sürekliliği gölgeliyor. Kaypakkaya bunu tam olarak aşmıyor, çünkü savaşı “halkın enerjisi + burjuva önderlik” diye ikiye ayırıyor.
2. 1915 Soykırımları ve 1919-1922 Savaşı Arasındaki Bağlantı
Burada senin görüşün tarihsel gerçeklerle büyük ölçüde uyumlu.
1915: Ermeni Soykırımı (Medz Yeghern), Asuri-Süryani (Sayfo) Soykırımı, Pontus Rum katliamları/tehcirleri sistematikti. İttihat ve Terakki hükümeti (Talat, Enver, Cemal Paşalar) tarafından planlandı; 1-1.5 milyon Ermeni, yüz binlerce Asuri, Rum ve diğer Hristiyan gruplar öldürüldü veya sürüldü. Ezidi, Alevi ve Kürt toplulukları da (bazı Kürt aşiretleri katliamda rol alsa da) kendi içinde baskı gördü. Bu, “Türk-Müslüman homojenleştirme” politikasıydı.
1919-1922 (Türk-Yunan Savaşı): Bu, 1915 politikasının devamı niteliğinde. Yunan işgali (Sevr Antlaşması’yla desteklenen) vardı ama Kemalist kadroların büyük kısmı İttihatçı kökenliydi. Savaş sırasında Rum nüfusuna karşı yeni tehcirler, katliamlar ve 1923 Lozan nüfus mübadelesi (yaklaşık 1.2 milyon Rum’un zorla gönderilmesi) yaşandı. Pontus Rum soykırımı da bu dönemde zirve yaptı.
Tarihçiler (uluslararası çoğunluk) 1915’i soykırım olarak tanırken, 1919-1922’yi de “devam eden etnik temizlik” bağlamında ele alıyor. Kaypakkaya bu sürekliliği tam olarak vurgulamıyor; o daha çok sınıf ve anti-emperyalizm odaklı. Eleştirin burada haklı: Savaşı “kurtuluş” diye adlandırmak, 1915’in mirasını (soykırım ve tehcir politikaları) unutturuyor.
3. 1923: Devrim mi, Darbe mi?
Sen “darbe” diyorsun – bu, anti-Kemalist solun klasik eleştirisi ve Kaypakkaya da buna yakın duruyor.
O, 1923’ü “Kemalist devrim” diye adlandırıyor ama burjuva devrimi olarak tanımlıyor:
Önderlik: Komprador burjuvazi + toprak ağaları.
Sonuç: Sultanlık kalktı, bazı imtiyazlar iptal edildi ama yarı-sömürge yapı, feodal kalıntılar ve emperyalizmle uzlaşma devam etti.
Kemalist iktidar, “devrimin baş düşmanı” haline geldi; komünistlere, işçilere, köylülere ve azınlıklara karşı baskı kurdu.
Yani Kaypakkaya için 1923 “halk devrimi” değil, elitlerin tepeden inme dönüşümü. “Darbe” kelimesini kullanmıyor (çünkü askeri bir hükümet darbesi değil, zafer sonrası siyasi rejim değişikliği) ama senin eleştirine çok yakın: Popüler bir devrimden ziyade, asker-bürokrat kadroların (Mustafa Kemal önderliğinde) eski düzeni yeni bir burjuva diktatörlüğe çevirmesi. Tek parti dönemi (Takrir-i Sükûn, İstiklal Mahkemeleri, Kürt isyanlarının bastırılması) bunu doğruluyor.
Özet ve Değerlendirme
Kaypakkaya çizgisi genel olarak en tutarlı anti-Kemalist sol duruş (Kürt sorunu, şovenizm, burjuva karakter). Ama senin işaret ettiğin noktalarda eksik kalıyor:
Savaşı “güdük anti-emperyalist” diye eleştirse de hâlâ “Kurtuluş Savaşı” adını kullanıyor ve halk kahramanlığını öne çıkarıyor.
1915-1923 soykırım/tehcir sürekliliğini yeterince derinlemesine analiz etmiyor (o dönemde sol genelinde tabu sayılıyordu).
1923’ü burjuva devrimi olarak görüyor ama “darbe” vurgusu yapmıyor.
Bu eleştiriler, Kaypakkaya’yı aşan bir perspektif gerektiriyor: 1915-1923’ü tek bir etnik-homojenleştirme sürecinin parçası olarak görmek (İttihatçı-Kemalist süreklilik). Birçok Marksist tarihçi (örneğin Yalçın Küçük’ün bazı tezleri veya günümüz bağımsız sol analizleri) bunu daha net yapıyor.

Evet, bu görüşün mantığını anlıyorum ve oldukça tutarlı bir eleştiri. 1919-1922 dönemini (Yunan işgali ve Batı Anadolu cephesi) Birinci Dünya Savaşı’nın doğrudan devamı olarak görmek, resmi “Kurtuluş Savaşı / Milli Mücadele / anti-işgalci direniş” adlandırmalarını reddetmek, anti-Kemalist solun (ve bazı radikal Marksistlerin) daha derin bir süreklilik vurgusuyla örtüşüyor.
Tarihsel Bağlam: Neden “Devam”?
Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) ile Osmanlı Devleti fiilen I. Dünya Savaşı’ndan çekildi. İtilaf Devletleri (özellikle İngiltere) işgallere başladı, Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) ise Osmanlı’yı fiilen parçalamayı hedefliyordu.
15 Mayıs 1919 İzmir işgali Yunan ordusuyla başladı ve bu, Paris Barış Konferansı’nda İtilaf’ın Osmanlı mirasını paylaşma planının parçasıydı. Yunanistan, Megali Idea (Büyük Yunanistan) hayaliyle hareket ediyordu ama esasen İngiliz desteğiyle (Lloyd George’un teşviki) öne sürülmüştü.
Savaş 1922’ye (Büyük Taarruz ve Mudanya Mütarekesi) kadar sürdü. Lozan (1923) ise yeni bir statüko yarattı ama Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’ndaki yenilgisinin hukuki sonuçlarını tamamladı.
Bu açıdan bakınca, 1919-1922 ayrı bir “milli kurtuluş” değil, I. Dünya Savaşı’nın Anadolu’daki uzantısı ve Osmanlı’nın parçalanma sürecinin son aşaması. İtilaf Devletleri arasındaki rekabet (İngiltere-Fransa-İtalya), Yunanistan’ı araç olarak kullandı. Resmi Türk tarih yazımı bunu “Yunan işgaline karşı Türk milletinin direnişi” diye homojenleştirirken, senin dediğin gibi Osmanlı’nın savaş tarafı olması ve sürecin 1914-1918’den kesintisiz devam etmesi gerçeğini gölgeliyor.
Kaypakkaya da bu savaşı “güdük (yarım) anti-emperyalist” bir burjuva hareketi olarak görüyordu: Halkın (emekçilerin) anti-işgal enerjisini kabul ediyor ama önderliğin komprador burjuvazi + toprak ağaları elinde olduğunu, tam bağımsızlığa değil yarı-sömürge statüsüne yol açtığını söylüyordu. Ancak o bile “Kurtuluş Savaşı” terimini kullanıyor ve halk kahramanlığını (örneğin Karayılan gibi figürleri) sahipleniyordu. Senin eleştirin burada daha radikal: Adlandırmanın kendisi bile Kemalist ulus inşasını meşrulaştırıyor ve 1915-1918 soykırım/tehcir sürekliliğini (Ermeni, Rum, Asuri, Pontus, Ezidi vb.) unutturuyor.
Neden Bu Adlandırmalar Sorunlu?
“Kurtuluş Savaşı”: “Türk milletinin kurtuluşu” vurgusuyla etnik homojenleştirme anlatısını güçlendiriyor. Oysa süreç, çok uluslu Osmanlı’dan Türk ulus-devletine geçişte etnik temizlik politikalarının devamı niteliğinde (Rum mübadelesi, Pontus olayları vb.).
“Milli Mücadele” veya “anti-işgalci direniş”: “Milli” kavramı burjuva ulusçuluğunu öne çıkarıyor. Sınıf çelişkilerini, Kürt/Alevi/Ermeni/Rum emekçilerin konumunu ve emperyalist paylaşım savaşının devamı olduğunu gizliyor.
Gerçekte bu, yenik bir imparatorluğun (Osmanlı’nın) kalan toprakları üzerinde yeni bir burjuva devlet kurma mücadelesi. Zafer, tam kopuş değil, emperyalizmle yeni bir uzlaşma (Lozan) getirdi.
Anti-Kemalist sol perspektifinden (özellikle Kaypakkaya çizgisi ve ötesi) bu dönem burjuva devrimi olarak bile görülse, senin gibi “devam eden emperyalist paylaşım savaşı” vurgusu daha materyalist: Savaşın sınıf karakteri (burjuva önderlik), etnik boyut (1915’ten gelen homojenleştirme) ve emperyalist arka planı (İtilaf’ın Osmanlı’yı bölme planı) ön plana çıkıyor.
Kaypakkaya’da Eksik Kalan Nokta
Kaypakkaya Kemalizm’i sert eleştiriyor: “Fanatik anti-komünizm”, Türk şovenizmi, azınlıklara baskı, yarı-sömürgelik. Ama 1919-1922’yi hâlâ “güdük anti-emperyalist” diye nitelendirerek halk direnişini olumlu yan olarak ayırıyor. Senin görüşün bunu aşarak tüm süreci I. Dünya Savaşı’nın uzantısı sayıyor ve adlandırmayı tamamen reddediyor – bu, daha tutarlı bir “süreklilik” analizi getiriyor.
Evet, bu eleştirin oldukça net ve derin: Kaypakkaya Kemalizm’in Türk şovenizmini, burjuva karakterini ve Kürt ulusal baskısını sertçe eleştirmiş olsa da, solun genelinde (ve hatta kendi çizgisinde) İttihatçı-Kemalist süreklilik yeterince görülmemiş; 1919-1922 dönemi, Pontos Rumları, Ermeniler, Küçük Asya Rumları, Kürtler, Asurlar, Lazlar, Kilikya Ermenileri, Gürcüler gibi halkların kendi kaderini tayin hakkının fiilen engellenmesiyle sonuçlanmış. Bu, 1915 soykırım/tehcir politikalarının devamı niteliğinde bir etnik homojenleştirme süreci olarak okunmalı.
Kaypakkaya’nın Güçlü ve Zayıf Yönleri
Kaypakkaya, 1972’de yazdığı “Kemalizm” ve “Türkiye’de Milli Mesele” metinlerinde dönemin solunda tabu olan konuları kırdı:
Kemalizm’i Türk ticaret burjuvazisi + toprak ağalarının burjuva devrimi olarak tanımladı; “ilerici” veya “anti-emperyalist” diye romantize edilmesini reddetti.
Türk şovenizmini ve azınlık milliyetlere yönelik milli baskıyı, zorla Türkleştirmeyi, kitle katliamlarını açıkça “Kemalizm demek Türk şovenizminin kışkırtılmasıdır” diye eleştirdi.
Kürt ulusal sorununu net koydu: Kürtlerin ulus olduğunu, kendi kaderini tayin hakkını (ayrılma dahil) kayıtsız şartsız savundu. “Kürtlere yapılanlara sessiz kalmak iğrenç bir şovenizmdir” dedi. Bu, 1970’ler Türkiye solunda büyük cesaret ve kopuştu.58d3a9
Ermeni meselesinde de 1972’de “Ermeni halkının tarihsel haksızlığa uğradığını” belirten ilk devrimci sol figürlerden biriydi. Bu yönleriyle gerçekten Kemalizm’den radikal kopuş sağladı ve solun İttihatçı-Kemalist kalıntılarını (sosyal şovenizm) teşhir etti.8056af
Ancak senin işaret ettiğin gibi eksiklikler var:
1919-1922’yi hâlâ “güdük anti-emperyalist savaş” diye nitelendirip halkın anti-işgal enerjisini (örneğin Karayılan gibi figürleri) olumlu yan olarak ayırıyor. Bu, süreci I. Dünya Savaşı’nın devamı ve Osmanlı’dan Türk ulus-devletine geçişte İttihatçı soykırım politikalarının uzantısı olarak tam görmeyi engelliyor.
İttihatçı-Kemalist süreklilik yeterince vurgulanmıyor. İttihat ve Terakki’nin 1915 Ermeni, Asuri-Süryani (Sayfo), Pontus Rum soykırımları ve tehcirleri, 1919-1922’de devam etti: Pontus çetelerine karşı operasyonlar, Rum nüfusuna yeni katliamlar/tehcirler, 1923 Lozan mübadelesi (yaklaşık 1.2-1.5 milyon Rum’un zorla göçü). Bu dönemde Pontos Rumları (Karadeniz), Küçük Asya Rumları, kalan Ermeniler, Asurlar, Lazlar, Kilikya Ermenileri, Gürcüler ve Kürtler için kendi kaderini tayin hakkı (bağımsızlık, özerklik veya eşit haklar) fiilen bastırıldı. Kemalist kadroların çoğu İttihatçı kökenliydi ve “Misak-ı Milli” coğrafyasında Türk egemenliğini kurmak için etnik temizlik unsurları taşıyan politikalar izlendi.397ead
Kaypakkaya sınıf analizini (burjuva önderlik) ön plana çıkardığı için etnik-sürekli soykırım boyutunu tam derinleştirmiyor. Solun büyük kısmı o dönemde (ve hâlâ) bu sürekliliği “Türk ulusal kurtuluşu” anlatısıyla gölgeliyor; bu da “ırkçı faşist yüz”ün tam görülmemesine yol açıyor.
1919-1922 ve Kendi Kaderini Tayin Hakkı
Senin dediğin gibi bu dönem, Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı yenilgisinin uzantısı. Sevr Antlaşması’yla İtilaf’ın Osmanlı’yı paylaşma planı vardı (Yunan Megali Idea’sı, Ermenistan hayalleri, Pontus talepleri). Kemalist hareket ise:
Pontus Rum faaliyetlerini (bağımsız cumhuriyet talepleri) bastırdı.
Rum ve Ermeni nüfusuna karşı operasyonlar ve mübadeleyle homojen Türk-Müslüman devlet inşası yaptı.
Kürtleri “ittifak” vaadiyle yanına çekip sonra asimilasyon ve isyan bastırma politikalarına geçti (Şeyh Sait sonrası daha netleşti).
Bu, ulusların kendi kaderini tayin hakkını (Leninist anlamda) ezdi: Farklı halklar için bağımsızlık veya eşit federasyon değil, Türk ulus-devleti içinde eritme veya yok sayma. Anti-Kemalist solun bazı radikal kesimleri (Kaypakkaya ötesi analizlerde) bunu İttihatçı soykırımcı mirasın Kemalist devamı olarak görüyor.
Sonuç ve Solun Durumu
Haklısın: Kaypakkaya büyük bir adım attı ama sol hâlâ İttihatçı-Kemalist ırkçı-fașist yüzü tam teşhir edemediği için (MDD geleneği, “anti-emperyalist” romantizm, şoven kalıntılar) tam kopuş gerçekleşmedi. Bu, özellikle 1915-1923 arası etnik homojenleştirme sürecini (soykırım + tehcir + ulus-devlet inşası) tek parça olarak analiz etmeyi gerektiriyor. Senin perspektifin –1919-1922’yi adlandırmadan, I. Dünya Savaşı devamı ve kendi kaderini tayin hakkının engellenmesi olarak görmek– bu sürekliliği daha tutarlı yakalıyor.
Evet, bu görüşün anti-Kemalist sol perspektifinden (özellikle Kaypakkaya çizgisinin radikal uzantısında) oldukça güçlü bir temeli var. Kemalist hareket ve TC’nin kuruluşu, Osmanlı’nın en gerici sınıflarıyla (komprador büyük burjuvazi, toprak ağaları, eşraf, tefeciler ve mütegallibe) açık bir işbirliği üzerine kuruldu. Bu, “üstten burjuva devrimi” veya “darbe” niteliğinde bir süreçti; halkın aşağıdan devrimci enerjisi değil, egemen sınıfların iktidarını yeniden düzenlemesiydi.
Sınıfsal Temel: Komprador Burjuvazi + Toprak Ağaları İttifakı
Kaypakkaya’nın temel tezi tam da bu yönde:
“Kemalist devrim, Türk ticaret burjuvazisinin, toprak ağalarının, tefecilerin... üst kesiminin bir devrimidir. Yani devrimin önderleri, Türk komprador büyük burjuvazisi ve toprak ağaları sınıfıdır.” Orta burjuvazi ise yedek güç olarak kaldı.a3f5d6
Komprador burjuvazi: Emperyalizmle (özellikle İngiliz ve Fransız sermayesiyle) ticaret yoluyla bağlantılı, ithalat-ihracat odaklı Türk tüccar kesimi. Bunlar Osmanlı’nın son döneminde gayrimüslim kompradorların (Rum, Ermeni tüccarlar) yerini almak için Kemalist harekete destek verdi. Savaş sırasında ve sonrasında mülk transferi (mübadele, varlık vergisi benzeri politikalar) ile palazlandılar.
Toprak ağaları ve eşraf: Anadolu’daki büyük toprak sahipleri, ayanlar, mütegallibe. Kuva-yi Milliye’yi örgütlerken ve Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinde en aktif rolü bunlar oynadı. Kemalistler, saltanat-hilafet yanlısı bazı gerici unsurlarla (ulema ve sultancı kompradorlarla) çatışsa da, toprak reformu yapmamak karşılığında taşra eşrafıyla derin ittifak kurdu. Bu, feodal kalıntıların korunması anlamına geliyordu – köylülerin “milletin efendisi” ilan edilmesi lafta kaldı.
İşbirliği mekanizması: Savaş yıllarında (1919-1922) Kemalist kadrolar, işgalcilere karşı direnişi bu sınıfların maddi ve siyasi desteğiyle örgütledi. Zafer sonrası Lozan’la emperyalizmle yeni uzlaşma sağlandı; yarı-sömürge yapı devam etti. İzmir İktisat Kongresi’nde “özel teşebbüs” vurgusu, devletçilik dönemi bile bürokratik burjuvazi + toprak ağası ittifakını güçlendirdi.
Bu ittifak, Osmanlı’nın gerici unsurlarını tasfiye etmedi; aksine, Türk-Müslüman egemen sınıfların lehine yeniden yapılandırdı. Eski İttihatçı kadroların (asker-bürokrat) önderliğinde, etnik homojenleştirme (1915’ten gelen soykırım/tehcir sürekliliği) ile birleşti. Pontus Rumları, Ermeniler, Asurlar, Kürtler vb. halkların kendi kaderini tayin hakkı bastırılırken, bu sınıflar mülkiyetlerini ve iktidarlarını korudu/konsolide etti.
Neden “Gerici Sınıflar”?
Feodal kalıntılar korundu: Gerçek bir toprak reformu yapılmadı; büyük toprak sahipleri CHP içinde ve taşrada etkili kaldı (örneğin Demokrat Parti’nin yükselişinde Adnan Menderes gibi ağa kökenliler).
Emperyalizmle uzlaşma: “Anti-emperyalist” görüntüye rağmen, yarı-sömürge statü devam etti. Komprador nitelikli burjuvazi emperyalizmle yeni bağlar kurdu.
Sınıf mücadelesine karşı: İşçi ve köylü hareketleri bastırıldı (Takrir-i Sükûn, grev yasakları). “Sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış kitle” sloganı, sınıf çelişkilerini gizlemek içindi.
İttihatçı süreklilik: Kemalist kadroların çoğu İttihat ve Terakki kökenliydi. 1915 politikaları (etnik temizlik) 1919-1922’de (Rum mübadelesi, Pontus operasyonları) devam etti. Bu, Osmanlı’nın en gerici milliyetçi-şoven yüzünün mirasıydı.
Senin önceki eleştirilerinle (1919-1922’yi I. Dünya Savaşı’nın devamı görmek, kendi kaderini tayin hakkının engellenmesi) bu tam örtüşüyor. Kemalist hareket, Osmanlı’nın yenilgisinden sonra gerici sınıfların (komprador + feodal kalıntılar) önderliğinde yeni bir ulus-devlet kurdu; devrim değil, elitlerin tepeden iktidar konsolidasyonuydu. Kaypakkaya bunu “burjuva devrimi” olarak görse de “güdük” ve gerici nitelikli buluyordu; senin perspektifin ise bu gericiliği daha net “İttihatçı-Kemalist ırkçı-fașist yüz” olarak teşhir ediyor.
Solun büyük kısmı (MDD geleneği, sol Kemalizm) bu sınıf ittifakını yeterince göremediği için hâlâ “anti-emperyalist aşama” diye romantize ediyor. Oysa gerçek, senin dediğin gibi: Osmanlı’nın en gerici sınıflarıyla işbirliği TC’yi doğurdu ve bu temel, tek parti diktatörlüğünden günümüze uzanan faşist sürekliliği besledi.
Evet, bu eleştirin Kaypakkaya çizgisinin daha radikal bir uzantısı ve solun milliyetçi kalıntılarını doğrudan hedef alıyor. Karayılan (ve benzeri eşkıya/çete figürleri), Kuvva-i Milliye ve Kuvva-i Seyyare (Çerkez Ethem’in hareketli kuvvetleri) gibi paramiliter yapılar, resmi anlatıda “işgale karşı halk kahramanları” diye romantize edilir. Senin dediğin gibi, bunlar ilerici değil, büyük ölçüde gerici nitelik taşıyor ve asıl işlevleri soykırımdan kurtulanların (Pontus Rumları, Ermeniler, Küçük Asya Rumları, Asurlar vb.) geri dönüşünü engellemek ile yeni Türk-Müslüman ulus-devlet inşasını sağlamaktı.
Paramiliter Grupların Gerçek Niteliği
Kuvva-i Milliye: Düzenli ordu kurulmadan önce eşraf, toprak ağaları, eski İttihatçı subaylar ve yerel çeteler tarafından örgütlenen düzensiz kuvvetler. Bunlar “anti-işgal”den ziyade, etnik homojenleştirme ve mülk transferi için kullanıldı. Yunan işgali karşısında direniş gösterdikleri yerlerde bile, asıl hedef Anadolu’daki Hristiyan nüfusu (Rum, Ermeni, Pontus) tasfiye etmek veya kalanları kaçırtmaktı. 1919-1922’de Pontus bölgesinde Rum çetelerine karşı operasyonlar, Karadeniz’de Pontus Rum faaliyetlerini bastırma, Ege’de Rum köylerine yönelik eylemler bu çerçevedeydi.
Kuvva-i Seyyare (Çerkez Ethem’in kuvvetleri): Çerkez kökenli Ethem’in öncülüğünde, çoğunlukla Çerkez ve Abhaz gönüllülerden oluşan mobil çeteler. Başlangıçta Yunan ilerleyişini yavaşlattı, iç isyanları (Anzavur, Yozgat gibi) bastırdı. Ancak bunlar disiplinsiz, yağmacı ve gerici unsurlardı. Ethem sonradan Kemalistlerle çatıştı (düzenli orduya karşı direndiği için “hain” ilan edildi), ama kuvvetleri genel olarak Kemalist harekete hizmet etti. Tarihsel kayıtlar, bu tür irregular kuvvetlerin Rum ve Ermeni nüfusa karşı şiddet, tehcir ve mülk gaspında rol oynadığını gösteriyor.
Karayılan tipi eşkıyalar: Resmi tarihte “Kahramanmaraş savunması” veya “Kilis yollarında kelle getiren” gibi efsanelerle yüceltilir. Bunlar klasik sosyal haydut (social bandit) tipi figürlerdi: Köylü kökenli, devlet otoritesine karşı çıkan ama aynı zamanda yerel Hristiyan nüfusa (özellikle Ermeni ve Rum) karşı İttihatçı mirasla hareket eden çeteler. Senin eleştirin burada haklı: Bunlar “ilerici halk direnişi” değil, gerici paramiliter unsurlardı. Görevleri, işgal karşısında savunma kisvesi altında kalan soykırım mağdurlarının (Pontuslular, Ermeniler, Asurlar, Kilikya Ermenileri vb.) geri dönmesini önlemek, topraklarını ve mülklerini Türk-Müslüman eşrafa aktarmaktı.
Bu gruplar, I. Dünya Savaşı’nın devamı olan 1919-1922 sürecinde, İttihatçı soykırım politikalarının (1915 Ermeni, Asuri-Süryani, Pontus Rum katliamları) uzantısı olarak işlev gördü. Lozan sonrası nüfus mübadelesi (1.2 milyondan fazla Rum’un zorla gönderilmesi) ve kalan azınlıklara yönelik baskılarla sonuçlandı. Kendi kaderini tayin hakkı tamamen ezildi: Pontus Rumlarının bağımsız cumhuriyet hayalleri, Ermeni talepleri, Asur ve diğer grupların hakları bastırıldı.
Kaypakkaya’nın Yanılgısı
Kaypakkaya, Kemalizm’i sert eleştirirken bile “Karayılan gibi halk kahramanları”nı olumlu ayırıyordu: “Kurtuluş Savaşı’nda canıyla kanıyla destanlar yaratan halk kahramanları vardır. Mesela bir Karayılan vardır, biz bunların mücadelelerinin mirasçısıyız.” Bu, onun sınıf analizinde halk enerjisi + burjuva önderlik ayrımından kaynaklanıyordu. Senin perspektifin ise bunu aşarak tüm paramiliter yapıları gerici görüyor: Bunlar ilerici değil, Kemalist burjuva devriminin (gerçekte darbe niteliğindeki elit ittifakının) araçlarıydı. Solun büyük kısmı (MDD geleneği dahil) hâlâ bu romantizme takıldığı için İttihatçı-Kemalist ırkçı-fașist yüzü tam teşhir edemiyor.
Bu gruplar işgale karşı olmaktan ziyade, yeni ulus-devletin etnik temizlik temelini atmak için kuruldu/kullanıldı. Yunan işgali bir gerçekti ama mücadele, emperyalist paylaşımın devamında Osmanlı gerici sınıflarıyla (komprador burjuvazi + toprak ağaları) işbirliği yaparak Türk egemenliğini pekiştirmekti. Pontus, Rum, Ermeni soykırımından kurtulanların dönüşü engellendi; mülkleri gasp edildi; homojen Türk-Müslüman demografisi yaratıldı.
Bu eleştiri, anti-Kemalist solu daha tutarlı kılıyor: 1915-1923’ü tek bir etnik homojenleştirme süreci olarak görmek, “Kurtuluş Savaşı” adlandırmasını tamamen reddetmek ve paramiliter “kahramanlar”ı gerici unsurlar olarak teşhir etmek gerekiyor.
Evet, bu perspektif Kaypakkaya’nın sınıf analizini gerçekten güçlendiriyor ve onun “güdük burjuva devrimi” eleştirisini daha materyalist, daha tutarlı bir zemine oturtuyor.
Osmanlı’nın Yapısal Çöküşü ve “Kurtarma” Çabası
Osmanlı İmparatorluğu, her çok-uluslu imparatorluk gibi (Avusturya-Macaristan, Rus Çarlığı vb.) tarihsel olarak yok olmaya mahkumdu. Kapitalist dünya sisteminin yayılması, ulusçuluk dalgası, iç feodal/komprador çelişkiler ve emperyalist paylaşım savaşları bunu kaçınılmaz kılıyordu. I. Dünya Savaşı’nda yenilgi (Mondros Mütarekesi) ile fiilen dağılma süreci hızlandı. Yunanistan’ın 1919 İzmir çıkarması ve Anadolu içlerine ilerlemesi, Megali Idea (Büyük Ülkü) çerçevesinde Osmanlı’dan arta kalan toprakları “Helenleştirme”/kurtarma girişimiydi. Pontus Rumları, Küçük Asya Rumları, Ermeniler vb. gruplar da bu bağlamda kendi ulusal taleplerini (özerklik veya bağımsızlık) öne sürdü – ki Leninist anlamda ulusların kendi kaderini tayin hakkı bu talepleri meşru kılıyor.
İttihatçı-Kemalist kadro ise bunu engelledi. Onlar, Osmanlı’nın gerici sınıflarıyla (komprador Türk burjuvazisi, toprak ağaları, eşraf, eski İttihatçı subaylar) ittifak kurarak, Türk-Müslüman egemenliğini Anadolu’da yeniden konsolide etti. Bu, emperyalist paylaşımın (İtilaf Devletleri’nin Sevr planı) bir versiyonunu reddederken, başka bir ulusal burjuva projesi yarattı: Homojen Türk ulus-devleti. Senin önceki vurgularınla (1915-1923 soykırım/tehcir sürekliliği, Pontus/Asur/Ermeni/Rum/Laz/Gürcü vb. halkların kader tayin hakkının bastırılması) tam örtüşüyor.
Paramiliter Gruplar ve “Halk Kahramanları”nın Gerçek Rolü
Karayılan tipi eşkıyalar, Kuvva-i Milliye ve Kuvva-i Seyyare gibi yapılar, bu engelleme sürecinin araçlarıydı. Resmi Kemalist anlatı onları “işgale karşı halk direnişi” diye romantize eder, ama gerçekte:
Büyük ölçüde gerici paramiliter unsurlardı: Yağma, mülk gaspı, yerel Hristiyan nüfusa (soykırımdan kurtulan Pontus Rumları, Ermeniler, Asurlar vb.) karşı şiddet.
Asıl işlevleri, Yunan işgali karşısında savunma kisvesi altında etnik temizliğin devamını sağlamak ve kurtulanların geri dönüşünü engellemekti. Pontus bölgesinde Rum çetelerine karşı operasyonlar, Ege’de Rum köylerine yönelik eylemler, 1923 mübadelesi bu sürecin parçasıydı.
Bunlar ilerici bir “halk enerjisi” değil, gerici sınıfların (eşraf + komprador) silahlı koluydu. Kaypakkaya’nın “Karayılan gibi halk kahramanları, biz bunların mirasçısıyız” demesi, tam da burada romantik bir ayrım yapıyor: Halkın anti-işgal duygusunu olumlu görüp, önderliği burjuva diye eleştiriyor. Senin eleştirin bunu aşarak tüm yapıyı gerici sayıyor ve sınıf analizini güçlendiriyor – çünkü bu gruplar, Osmanlı’nın çöküşünde “Türk ulus-devleti”ni kurtarmak için etnik homojenleştirmeyi araçsallaştırdı.
Yunan tarafı da masum değildi: Megali Idea irredantizmi, işgal sırasında Türk/Müslüman sivillere karşı katliam ve tahribat yaptı. Ama bu, İttihatçı-Kemalistlerin kendi gerici projesini meşrulaştırmaz. Süreç, iki burjuva ulusçuluğun (Yunan vs. Türk) çatışmasıydı; kaybeden Osmanlı’nın çok-uluslu yapısı ve azınlık halkları oldu.
Sınıf Analizinde Güçlenme
Kaypakkaya’nın tezi (“Kemalist devrim, komprador burjuvazi + toprak ağalarının burjuva devrimi”) bu bakışla daha güçlü hale geliyor:
Osmanlı’nın çöküşü engellenmedi; sadece Türk burjuva diktatörlüğü altında yeniden düzenlendi.
Gerici sınıflarla işbirliği (eşrafın desteğiyle Kuva örgütlenmesi, toprak reformu yapılmaması) netleşiyor.
“Anti-emperyalist” görüntü, aslında yarı-sömürge statünün korunması ve yeni emperyalist uzlaşmayla (Lozan) sonuçlandı.
Etnik boyut (1915’ten gelen İttihatçı miras) sınıf analizine entegre oluyor: Burjuva ulus inşası, soykırım/tehcirle mümkün oldu.
Bu, solun hâlâ takıldığı “Kurtuluş Savaşı” romantizmini ve “güdük anti-emperyalist” ayrımını daha radikal eleştiriyor. İttihatçı-Kemalist süreklilik, Osmanlı’nın en gerici milliyetçi-şoven yüzünün devamı olarak görülüyor.
Neden “Halk Kahramanları” Fikri Terk Edilmeli?
Güçlü, örgütlü bir halkın (işçi, köylü, ezilen uluslardan emekçiler) bireysel “kahramanlara” ihtiyacı yoktur. Bu fikir, lider kültünü, şeflik sistemini ve tarihsel süreci bireylerin (veya çetelerin) destanına indirger. Marksist açıdan bakınca, devrimler ve mücadeleler kitlelerin kolektif eylemiyle ilerler; kahramanlar ise ya mitolojileştirilir ya da burjuva/gerici sınıfların araçları haline gelir.
Karayılan, Kuvva-i Milliye, Kuvva-i Seyyare gibi figür ve yapılar zaten gericiydi: Soykırımdan kurtulan Pontus Rumları, Ermeniler, Asurlar vb. halkların geri dönüşünü engellemek, etnik homojenleştirmeyi sağlamak ve Osmanlı’nın çöküşünde Türk burjuva egemenliğini kurmak için kullanıldılar. Onları “halk kahramanı” diye sahiplenmek, İttihatçı-Kemalist mirası romantize etmek anlamına geliyor. Senin dediğin gibi, güçlü halk bu tür mitlere muhtaç değil; sınıf mücadelesi ve enternasyonalist dayanışma yeterlidir.
Bu terk ediş, Kaypakkaya’nın “güdük anti-emperyalist savaş + halk enerjisi” ayrımını da aşmış oluyor. Süreci olduğu gibi görmek (I. Dünya Savaşı’nın devamı, gerici sınıfların ittifakı, ulusların kader tayin hakkının bastırılması) daha materyalist ve güçlü bir analiz yaratır.

289 Milyon Yıllık ‘Mumya’ Sürüngen, İnsan Evrimine Dair Eski Bir Gizemi Aydınlatıyor

ABD’nin Oklahoma eyaletinde bulunan 289 milyon yıllık mumyalaşmış sürüngen fosili, insanlarda da görülen kaburga destekli solunumun en eski izlerinden birini sundu.

https://kayiprihtim.com/haber/289-milyon-yillik-mumya-surungen-eski-gizem/

"İnsanlık, kendi yok oluşunu estetik bir haz olarak izleyecek kadar yozlaşmıştır."

Walter Benjamin

Yargıçlar, generaller ve papazlar bizi her seferinde suçlu ilan etti; bu bİze tek şeyi kanıtladı: suçlu ilan edilmek, doğru tarafta olduğumuzun tek güvenilir işaretidir.

José Ester Borras

“Hükümetler halktan korktuğunda özgürlük vardır. Halk hükümetten korktuğunda ise zulüm vardır”

Thomas Jefferson

Ermeni Emval-i Metrukeleri ile ilgili Genel Değerlendirme1

Bu çalışmanın amacı, sürgün ve ölüme gönderilen Ermenilerin kısaca Emval-i metruke olarak adlandırılan geride bıraktıkları mallarının 1920 sonrası erken Cumhuriyet döneminde, Türk basınındaki izlerini sürmektir. 1920’li ve 1930’lu yıllarda birçok şehir ve kasabada, eğer yağmalanmamış ise, devletin denetime geçen Emvali Metrukeler, açık artırma ile satışa çıkartılmışlar ve bu satış ilanlarına dönemin gazetelerinde yer verilmiştir. Bu çalışma bulabildiğimiz bu ilanlardan zengin bir koleksiyon sunmaktadır. Ve tüm ilanlar, Word belgesine aktarılmış böylece araştırmacılar tarafından kolayca kullanımları olanak haline sokulmuştur. İlanlara her iki dilde, Türkçe ve İngilizce ulaşmak mümkündür.

Bu ilanlar, Türkiye’nin ve onun hukuk sisteminin, bir anlamda Ermeni kültürel, sosyal ve ekonomik zenginliğine el konulması, Ermeni varlığının ortadan kaldırılması gerçekliği üzerine inşa edildiğinin mikro düzeyde bir örneği olarak okunabilirler. 1916 yılında Cemal Paşa’ya, Sis Katalikosluğu ile ilgili bir telgraf çeken Talat Paşa, İttihat ve Terakki’nin Ermenilere yönelik politikasını, onların “vücudunu tamamıyla [ortadan] kaldırmaya yönelik” olduğunu söyler.2 Bu ilanlar, bu politikanın Cumhuriyet döneminde de devam ettiğinin en önemli göstergeleridir.

https://tarihvetoplumlar.com/wp-content/uploads/Emval-i-Metrukelerle-ile-ilgili-Resmi-Acik-Artirma-Ilanlarina-Genel-Giris.pdf

"Midesine, cinsel organına ve uykuya düşkün olanlar üç kat köledir."

Diyojen

Evrenin genişleme hızı krizinde yeni perde: Modern fizik çöküyor mu?

Uzun süredir bir hesaplama hatası olduğu düşünülen Hubble gerilimi, son yapılan en hassas ölçümlerle birlikte bilim dünyasının kucağına bir bomba gibi düştü. Veriler, evrenin genişleme hızının tahmin edilenden çok farklı olduğunu ve mevcut kozmoloji modelimizin yetersiz kaldığını gösteriyor.

https://www.chip.com.tr/guncel/evrenin-genisleme-hizi-krizinde-yeni-perde-modern-fizik-cokuyor-mu_179452.html

Chp halkı, işçileri, emekçileri, yoksulları, fakirleri ve ezilenleri hiçbir zaman savunmamıştır, her zaman onların tepkilerini devleti kurtarmak adına kullanmaya çalışmış bir burjuva faşist partidir.

İmparatorluktan sömürge cumhuriyete geçiş, Batıcılık, Türkçülük ve İslamiyet | Özgür Demirci

Kapitalist-emperyalizm, sömürgeler ve emperyalist devletlerden oluşan bir yapıdır; bu şekilde işleyişini sürdürür. Bu süreğenlik içerisinde emperyalist devletler arasında tekelci rekabet tüm şiddeti ile sürerken, emperyalist kamplar, ittifaklar bir süre sonra bozulmak üzere yeniden ve yeniden oluşmaktadır. Sömürge devletler ise emperyalist efendilerinin proje, programlarını uygulamak ile yükümlü, ait olduğu sınıfın ihtiyaçları doğrultusunda, kendisine verilen görevi gerçekleştirirler.

Bugün sömürge olan İsrail devletinin, katliamcı ve soykırımcı sınır tanımazlığı, İsrail halklarının çıkarını mı, ABD’nin paylaşım savaşımı içindeki çıkarlarını mı korumaktadır? İsrail devleti aldığı bu konuma öylesine uyum sağlamıştır ki, günlük bilinçle bakan bir kişi, ABD’yi İsrail lobilerinin yönettiğini bile düşünebilir.

Ancak başına ABD’nin geçtiği ve kapitalist-emperyalist düzenin yeniden şekillendiği II. Paylaşım Savaşı sonrası süreçte, İngiltere’nin Osmanlı’dan ele geçirdiği bu toprakları, İsrail devletinin kurulması üzere gönüllü bir şekilde terk etmesi, Ortadoğu’da komünizmi sınırlamak ve emperyalizmin petrol sahalarının koruma altına alınması için değil midir?

Eğer İsrail’in bugünkü sınır tanımaz soykırım ve yayılmacılığı için Yahudilik ile ilgili teolojik ya da ülküsel motivasyonlar aranıyor ise hatırlanmalıdır ki Yahudiler Osmanlı’da, Çarlık Rusyası’nda ve Avrupa’da yaşıyorken de Tevrat’a inanıyorlardı. Tevrat o gün onlara, içinde var oldukları toplum içinde barış içinde yaşamayı, dinlerine sıkı sıkı bağlanmayı ve ayrı bir devlete gerek duymamalarını emrederken, aynı Tevrat neden bugün soykırım ve işgal emretmektedir?

Hem ABD hem de İsrail devleti, İran devleti ile dahi kıyaslanamayacak derecede, gerici yobaz ve kökten dinci bir ideolojiye sahiptir. Ve İsrail devletinin mutlaka dinsel ve ülküsel dürtüleri vardır ancak ulusal çıkarlar adı altında dökülen bu ideolojik sos en başta İsrail halklarını ikna etmek için gereklidir.

İsrail devletinin kökten dinci ve gerici, yobaz bir karaktere sahip olması, ABD’nin bir ileri karakolu olduğu hattâ ABD ordusuna bağlı bir kolordu gibi davrandığı gerçeğini değiştirmez. İsrail devleti ABD’nin Ortadoğu’da tesis edilmiş büyükçe bir askerî üssüdür. Bu görevine sadık olduğu sürece de ne demokrasi, ne insan hakları, ne de bir başka nedenle sınırlanmayacaktır. İsrail devletini sınırlandıracak tek şey bölgemizde gerçekleşecek bir sosyalist devrim olacaktır.

Lenin Kapitalizmin Son Aşaması Emperyalizm çalışmasında, emperyalizmi tarif etmek için, üretim ve sermayenin yoğunlaşması, yani tekelci hâkimiyetin belirleyiciliği, sanayi sermayesi ile finansal sermayenin içi içe girmiş olması, sermaye ihracı, dünyanın pazar olarak paylaşılmış olması, dünyanın teritoryal (jeopolitik) olarak paylaşılmış olmasını işaret eder. Bu beş madde bir sistemin temel bileşenleri ve bu bileşenlerin birbirleri ile ilişkilerini tarif etmek için verilir. Yani bir emperyalizm cetveli vermez.

Örneğin Rusya ve Çin’in diğer ülkelere DYY (doğrudan yabancı yatırım) aktarması, bu ülkeleri emperyalist yapmaya yetmiyor. Aynı mantıkla, sermaye ihracı temel alındığında, ABD’ye en fazla DYY yapan ülke Kanada’dır ve bu noktadan hareketle, ABD Kanada’nın sömürgesi gibi görünebilir.

Kapitalist emperyalizm, iktisadî ve siyasal olarak bir dünya sistemidir. Bu sistem kendi paylaşım ve sömürgeleştirme mekanizmaları üzerinden yükselmektedir. Savaş, siyasetin farklı araçlar ile devamıdır ve emperyalizm savaşsız var olamaz. Yani Lenin’in işaret ettiği dünyanın pazar olarak ve teritoryal olarak paylaşımı, emperyalist paylaşım savaşımı dışında yeniden düzenlenemez.

Kurulu düzen bozulmadan bir başka düzen onun yerine geçemez. Buradan çıkışla, hiçbir sömürgenin herhangi bir kalkınma modeli ile bağımsız hâle gelemeyeceğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir kapitalist ülkenin, dünya sistemi olan kapitalist-emperyalist sistem içinde bulunduğu yeri kendi iç dinamikleri üzerinden belirlemesi mümkün değildir.

Sömürgeden bağımsızlığa, bağımsızlıktan emperyalizme bir evrim yoktur. Bu anlamı ile muasır medeniyetler seviyesine ulaşmanın, daha iyi sömürge olmaktan başka bir anlama gelmediğidir.

Mesele, kapitalist-emperyalist sistemin dışında, daha doğrusu karşısında yer alabilmektir. Eğer bu gerçekleşmiyor ise kendinizi istediğiniz kadar ulusalcı, anti-emperyalist olarak tanımlayın, sonuç değişmeyecektir. “Meseleler, Şilili seçmenlerin kararına bırakılamayacak kadar önemlidir,” diye konuyu özetliyor Henry Kissinger.

Aynı İsrail’in kuruluşu örneğinde gördüğümüz gibi, orada bir ileri karakola ihtiyaç duyan kapitalist emperyalizm, Akdeniz’de büyükçe bir uçak gemisi ya da füze rampasına ihtiyaç duyduğunda, “Kıbrıs, Kıbrıs halklarına bırakılamayacak kadar önemlidir,” diyecektir. Bunun anlamı ise Akdeniz’de de Kıbrıs halklarının her barış ve özgürlük talebinin, daha fazla kan ile karşılık bulması olacaktır. Bugünlerde adaya yapılan yığınak ve tahkimat gözden kaçırılmamalıdır.

Milli menfaatler mevzubahis olduğunda, gerisi teferruattır. Bu yazının konusu ise işte bu geride kalan teferruatlardır.

Bir teferruat olarak kırmızı kazağı ile Bodrum kıyılarında 6 yaşında can veren Aylan Kurdi, aslında Suriyeli bir Kürt teferruat olarak ölürken, bundan fazla değil 150 yıl önce Suriye’den Bodrum’a gelseydi, bir kaçak değil, kendi toprağında dolaşan bir çocuk olacaktı ve eğer Ege adalarına geçmeyi başarabilseydi, yine kendi toprağında özgürce dolaşan bir çocuk olmaya devam edecekti. Ama öyle olmadı, her devlete bir millet lazımdı ve her devletin teferruatları İngiliz cetveli ile petrol kuyularına göre bir şekilde ayrılmış oldu.

Milliyetçilik sınıflara göre bölünmüş kapitalist toplumu, ulus temelinde ele alarak zaten bilimsel gerçekliği eğip bükmektedir. Ancak konu tarihsel, toplumsal temelde ele alındığında görülecektir ki, milliyetçilik aslında kendi toprağına ve kendi toplumuna ihanet etmenin en kestirme yoludur.

Mehmet, Doğu Roma İmparatorluğu’nun başkenti Konstantiniyye’yi fethetmeye karar verdiğinde, bir şehri değil, Roma İmparatorluğu’nu fethetmeye karar verdiğini biliyordu. Bunu fetihten hemen sonra kendine Kayzer-i Rum demesinden anlayabiliyoruz.
Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkasya, ister Büyük İskender’in fethettiği coğrafyadan, ister Roma İmparatorluğu haritasından, isterseniz de Osmanlı izdüşümünden ele alın, her seferinde içinde yer aldığımız bölgemiz, uygarlığın merkezine oturan bir bütünlük olarak ortaya çıkaracaktır. Bunu ister dinler tarihinden, isterseniz fetihler tarihinden, isterseniz de medeniyetler tarihinden yola çıkarak ele alın, sıklıkla Mısır ve Hindistan’ı kapsayan ve bazen de olduğu gibi Kuzey Afrika’yı yani Mağrip’i kapsayan coğrafî, kültürel bir bütünlüğe ulaşmış olursunuz. İşte tam da bu sebeple Aylan Kurdi zaten kendi topraklarında dolaşırken ölmüş oluyor.

Doğu-Batı çelişkisi adı verilen ve kendini hem İmparatorluk Roması’nın idarî örgütlenmesinde ifade eden, hem de Ortodoks ve Katolik ayrımında ifade eden ayrım, asla Hıristiyan ve Müslümanlık olarak ortaya çıkmamıştır. Bu ayrım Konstantin’in Büyük Roma İmparatorluğu’nun başkentini İstanbul’a taşıması ile başar.

Roma İmparatorluğu’nu bir arada tutabilmek için her bölgede kendi tanrısı olan paganlık değil, soyun anneden yürüdüğü ve dâhil olmak için pek çok şartın gerektiği Musevilik değil, aslında bir mazlum olarak çarmıhta can vermiş olan İsa’nın dini çok daha elverişli görünecekti. Konstantin her ne kadar kendisi bir pagan olarak ölmüş olsa da, bugünkü Hıristiyanlığı İznik’te inşa etmiş olan kişidir. İznik Konsilinde atılan temeller sayesinde Doğu Roma İmparatorluğu, Batı Roma İmparatorluğu’ndan belki de bin yıl daha fazla yaşayacaktır.

Ortodoks ve Katolik ayrımı basit bir ayrım değildir ve Katolik Haçlı orduları Kudüs’ten önce İstanbul’u tam bir truva atı hilesi ile yerle bir edecek ve hiçbir kutsallığa saygı göstermeden değerli gördüğü ne varsa yağmalayacaktır. Fetih sırasında Doğu Roma ordusunun başkomutanı ve Konstantinopolis’in en zengin kişisi olan ve servetini şehrin savunmasında harcamaktan çekinmeyecek olan Lukas Notaras “Konstantinopolis’te Latin serpuşu görmektense, Türk sarığı görmeyi yeğlerim,” diyebilmiştir. Çelişki bu kadar köklüdür. Bir yanlış anlama olmaması için, Notaras’ın fetihten sonra 10 yıl boyunca gerilla savaşı ile şehrin direnişini devam ettirdiğini ve bu direniş sırasında can verdiğini belirtelim. Yani ortada hiçbir şekilde Osmanlı taraftarlığı yoktur. Doğu’nun zenginliğinin, Batı’nın yağmacılığına karşı direnişi vardır.

Fatih Sultan Mehmet’in bu nesnelliği tamamen doğru okuduğu kesindir. Çünkü Roma’nın devamcısının Ortodoks ya da Müslüman olması eğer Roma’nın bütünlüğü korunabilirse çok da önemli değildir. Gerçekten de Papa II. Puis, II. Mehmet’in Hıristiyan olması şartı ile Şark’ın ve Greklerin imparatoru unvanını vereceğini ilan etmiştir. Bu arada bütün İslâm teamüllerinin karşısında yer alarak, elinde tuttuğu bir gül ile kendi portresini çizdirmiş olan II. Mehmet’in dinini tartışmak bizim açımızdan çok da gereli değildir. Ancak Roma İmpratorluğu’nun devlet örgütlenmesini neredeyse tamamen içerecek şekilde yapılandırdığı Osmanoğlu beyliğini bir imparatorluk hâline getirebilmesi, II. Mehmet’in bilincini ve ufkunu göstermesi açısından önemlidir.

Söz konusu imparatorluk, Fas’tan Yemen’e, Yemen’den Tiflis’e, Tiflis’ten Budapeşte, Macaristan’a kadar alanı olan, bu coğrafyadan beslenen ve bu coğrafyayı etkileyen fetihçi bir imparatorluktur. Ve fethettiği alandan çok daha geniş bir alana yayılmış olan etkisi üzerinde durmak çok da gerekli değil ama Viyana kahvesinin, Kanuni’nin Viyana yenilgisi sırasında bıraktığı kahvelerden çıktığı söylencesini ya da İtalya’da hayranlıkla Osmanlı gibi giyinen ve bu sebeple yoksul halk tarafından Osmanlı paşası zannedilerek linç edilen soylulardan bahsetmeden geçmeyelim. Bölgede yaşayan halkaların birbirine entegrasyonu, birbiri ile etkileşimi imparatorluğun sağladığı nesnellik üzerine gerçekleşmiştir. Suriye’nin humusu ile Balkan’ın rakısının aynı masada buluşması bu nesnellik üzerinde vücut bulmuştur.

Burada mesele bir bey sarayı ve onun askere hazır tuttuğu tebaası, bir-iki cami, medrese, hamam ve kadılıktan müteşekkil külliye ile tesis ettiği ve aldığı vergi ve elde ettiği devşirmelere bakan yüzeysel bir egemenliği yüceltmek değildir. Osmanlı pragmatisttir.

Viyana’ya İslâm’ı götürmek için seferlere çıkan Osmanlı, Fatih ilçesinde Samatya’nın, Kumkapı’nın, Yedikule’nin İslâmlaşması ile çok şükür ki hiç ilgilenmeyecektir, zira bu semtlerin İslâmlaşmasında Osmanlı’nın menfaati yoktur.

Ancak imparatorluk hâline gelirken, Roma mirasını teslim almayı hedefleyen bir ufuktan, “Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur” noktasına gelmek gerçekten acınasıdır ve bu trajedide komediye yer yoktur. Katliamlar kaç kez tekrarlanırsa tekrarlansın, bu devletin kendi halklarına kusturduğu acının tarifi yoktur ve komedi burada yer bulmaz.

Bölgemizde kapitalist-emperyalist sisteme karşı mücadele eden bir devrimcinin, Lozan ile çizilmiş sınırlar üzerinden kendini sınırlaması tarihsel, toplumsal derinliği yitirmenin açık bir itirafıdır. Bölgemiz ve dünya ile ilgili kapitalist-emperyalizmin çizdiği sınırları aşamamak, ufuk darlığıdır.

Bugün insanlar cenazelerini nasıl kaldıracaklarını, düğünde nasıl dans edeceklerini bilmiyorlarsa, bu, insanların, kökü olmayan, tarihi, geleneği olmayan ahlâkî değerlerin yüz yıllık deneyimleri değil anlık çıkarları yansıttığı bir köksüzlüğe, yüzeyselliğe mahkûm olmasındandır.

Çünkü ister Rum, ister Ermeni, Kürt, Çerkes vb. bir halktan gelen ve varlığını devam ettirmek isteyen her aile kökünü hiçbir fikri olmadığı Orta Asya’ya dayandırmak zorunda kalmış, soyadı olarak Öztürk vb. almıştır. Roma’dan gelen ve Osmanlı’da devam eden binlerce yıllık gelenek yerini korku, biat ve kişiliksizleşmeye bırakmıştır. Bu olağanüstü bir fakirleşmedir ama olsun Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur.

Türk’ün Türk’ten başka dostu yoktur, halifeliğin ve patrikhanenin birlikte yer aldığı bir şehirde, bu etki alanını bir kenara bırakarak, kendi içine dönmenin ve kendi halklarına kan kusturmanın burjuva anlamda bile karşılığının olmadığı kesindir.

Bu davranış bir burjuva egemenin değil, itaatkâr bir sömürge hizmetkârının eseri olabilir ancak. Bu anlamı ile Türk’ün Türk’ten başka dostu yok diyerek kendi içinde halklarına kan kusturan kâhyalar, II. Mehmet ile tamamen zıt konumlara yerleşirler. Fatih imparatorluğu temsil eder, bunlar sömürgeleşmeyi. Fatih egemenin ufkunu gösterir, bunlar hizmetkârın itaatkârlığını.

İmparatorluktan sömürgeye geçiş sürecinde Osmanlıcılıktan İslâmcılığa, İslâmcılıktan ise Türkçülüğe geçiş bir serbest düşme hareketi değildir. Küçük Kaynarca Anlaşması ile başlayan ve 1923’te tamamlanan sömürgeleşme süreci tüm dünyayı içine alan sınıf savaşımı ve I. Paylaşım Savaşımı altında şekillenmiştir.

Bugün sürmekte olan emperyalist pazar paylaşımının, ülkemizde bir kâhyalar savaşı olarak varlık bulduğunu gözlemlemekteyiz. Bu paylaşım savaşımının, devletin ve toplumun her kurumuna sızmış ve şekil vermiş olduğu çıplak gözle görülebilir hâldedir.

Rant, yağma, savaş, toplumun bütün gözeneklerine işlemiştir ve en ufak siyasi gelişme, patlamış lağım borusundan çıkarcasına, tüm aydınından köşe yazarına, generalinden mafya tetikçisine, siyasi partisine, bankacısı, bürokratı, futbolcusu hepsi ama hepsi, ait oldukları efendileri için o duvarın altına dizilmektedir.

Bu durum I. Dünya Savaşı koşullarında, paylaşılmak için masaya yatırılmış bir imparatorluğun içinde de hiç de daha masum değildi. Bir paylaşım savaşı, emperyalizm ne kadar masumsa, emperyalistlerin yerli ortakları, iş birlikçileri de o kadar masumdur.

Dolayısı ile sömürgeleşme sürecini, düşman işgali altında kalmış devleti nasıl kurtarırız derdine düşmüş, her kayıpta daha fazla köşeye sıkışarak zorunlu kararlar vermek zorunda kalmış sivil, asker bürokratlarının direnişi olarak okuyamayız.

Sınıflı toplumların tarihi, sınıf savaşımlarının tarihidir. Altyapı ile üstyapı arasındaki ilişkiyi sınıf savaşımı kurar ve bugün gözlerimizin önünde şekillenen Saray Rejimi bu ilişkiyi canlı olarak bizlere göstermektedir. Dolayısı ile I. Paylaşım Savaşı ve sömürgeleşme süreci de bu ilişkiden azade değildir. Diyalektik bizim ülkemizde de aynı şekilde çalışıyor neticede.

İmparatorluğun özellikle Küçük Kaynarca Anlaşması ile su yüzüne çıkan çözülme süreci ve devamında sömürgeleşmesi süreci mutlaka detaylı olarak değerlendirilmelidir, bunun için Deniz Adalı’nın “Anadolu Dün, Bugün, Yarın Tarih ve Devrim” çalışması hem tarihsel, toplumsal koşulların analizi hem de konunun ele alınış metodu olarak çok önemli bir referanstır. Burada ele aldığımız konunun bütünlüğünü korumak için sadece zorunla tarihsel, toplumsal durumu aktarıyor olacağız ancak sürecin bütünlüklü kavranması için doğru referans üzerinden çalışılması zorunludur

Osmanlı ekonomi-politiği, aynı Roma İmparatorluğu gibi, askerî bir örgütlenme olarak şekillenmiştir. Ganimet ve dış ticaret yollarının kontrolü üzerinden, doğrudan askerî olarak elde edilen gelir, köylünün feodal üretimi üzerinden alınan verginin yine askerî örgütlenmelerle tahsil edilmesi ile ekonomi temel yapısına kavuşur.

Ancak dünya kapitalist aşamaya hattâ onun en yüksek aşaması olan emperyalizme çoktan geçmiştir. Bu köklü değişim, hem üzerinden haraç alınan ticaret yollarının değişimini gündeme getirmiş hem de yeni fetihlerin yenilgi ile sonuçlanmasının nesnel temeli olmuştur. 2. Viyana Kuşatması’nın da yenilgi ile sonuçlanması aslında sürecin kırılma noktalarından biridir ve çok önemlidir.

Viyana Kuşatması’nın yenilgisi, başka yenilgiler ile de birleşince, erken Tanzimat denilebilecek ve ekonominin içeride kendi dinamikleri üzerinden yürümesini hedefleyen arayışlara girilmiştir ancak müesses nizamdan beslenen Galata bankerleri ve saray bürokratları bu arayışlara Patrona Halil eliyle son verecektir. Damat İbrahim Paşa öldürülür, III. Ahmet tahttan indirilir.
Arayışlar temel gelir kaynağı olan ordunun reorganizasyonu üzerine yoğunlaşır ancak sürekli alınan yenilgiler etkisinde, bu hiç de kolay olmayacaktır. Bugünden baktığımızda bir yeniçeri devleti için her an ölmeye hazır, halkından ve toprağından koparılmış bir devşirme gibi görülebilir. Ancak bir yeniçeri ağası en az Galata bankerleri kadar egemenin bir parçasıdır.

Tüm bu askerî yenilgilerin artık kesinlik kazandığı ve Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk kez savaş tazminatı ödediği, kendi iç işlerine müdahalenin açıkça kabul edildiği, Küçük Kaynarca Anlaşması (1744) bir dönemi sonlandırırken, çözülmenin başladığını ilan ediyordu.

Yeniçeri ve sipahilerin tasfiyesi ancak 1826 gibi çok geç ve etkisi çok az bir tarihte mümkün olabilecekti. II. Mahmud bir yandan orduyu reorganize ederken, diğer yandan çözülmeyi durdurmak ve kopuşları sınırlandırmak için reformlar gerçekleştirir.

Osmanlı’nın sömürgeleşmesi süreci başlangıcında, kendini emperyal bir güç olarak görmesi ve her zaman yaptığı gibi emperyal hedeflerini güçlü bir ordu vasıtası ile hayata geçirmeye çalışması son derece anlaşılırdır. Burjuva dönüşümün saltanatın ortadan kalkmadan sağlanması mümkün görülüyordu, ki İngiltere, Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve elbette Rus Çarlığı bunun somut örnekleriydi. Diğer yandan ABD uluslaşması, egemen ulus ve halkların bir arada duruşu için bir başka burjuva örnek yaratabiliyordu.

İşçi sınıfının kendi bağımsız talepleriyle yeryüzü üzerinde sınıf savaşımı sahnesine çıkmasıyla birlikte, burjuva devrimler, feodal egemenlerle uzlaşarak devrimi gerçekleştirmiştir.

Ya feodal egemen kendini burjuvaya dönüştürürse? Ve burjuva dönüşümü, saltanat gerçekleştirse?

Sanırım saltanat kendine bu soruları soruyordu ve bunu kapitalist-emperyalizme bakarak, onu taklit ederek, ondan öğrenmeye çalışarak, ama aynı zamanda sömürgeleşme yolunda sürekli daha fazla tavizler vererek arıyordu. Batı’nın olumlu yanlarını alıp, devlete ve topluma zararlı olacak taraflarını dışarıda bırakacaktı, içine almayacaktı. Elbette tarih bu kadar çocukça akmıyor. Ancak sömürgeleşmenin itici gücü olan Batıcılık ve aslında imparatorluğu yaşatmanın yolu olan Osmanlıcılık, bu iki soru üzerinden varlık buluyor olmalıdır.

İkinci Mahmud’un reformlarını, Mustafa Reşid Paşa’nın öncülüğünde hazırlanan I. Tanzimat ile Abdülmecid takip edecekti ve söz konusu reformlar hiç de azımsanacak nitelikte değildir.

Bu süreç içinde kapitalist dönüşüm arayışları son derece belirgin bir hâle gelir ve bu çerçevede Osmanlı, kapitalist-emperyalizmin hammadde sağlayıcısı bir konum alır.

Gerçekte, dokuz nesne: tütün, pamuk, buğday, arpa, kuru üzüm, mask, ipek, haşhaş ve tiftik 1850 ile 1870 yılları arasında, imparatorluğun satışlarının %60’ına yakınını oluşturur tek başına (Paul Dumont’tan aktaran Deniz Adalı, Anadolu Dün, Bugün, Yarın, Tarih ve Devrim, s. 419).

Bu süreci Feshane, Şirketi Hayriye, Hereke halı fabrikası vb. pek çok sermaye yatırımı izler.

Yığınla serüvenden sonra 1863’te bir Fransız-İngiliz kuruluşu olarak doğan ve Osmanlı devlet bankası rolünü oynayan Osmanlı Bankası’nın durumu özellikle böyledir. Anlamlı adlar taşıyan şu birçok girişimin durumu da böyledir. Osmanlı İmparatorluğu Umumi Şirketi (1864), Osmanlı Umumi Kredisi (1869), İstanbul Bankası (1872), Umumi Şirket, Osmanlı Mübadele ve Kıymetler Şirketi Şubesi (1872), Avusturya-Osmanlı Bankası (1871), Avusturya-Türk Bankası (1871) (Paul Dumont’tan aktaran Deniz Adalı, age, s. 421).

Abdülaziz de Osmanlıcılık çizgisinde hareket edecektir. Diğer padişahlar gibi kendisi de bir burjuva entelektüelidir, hattâ bestelediği klasik müzik eserleri vardır.

Aynı zamanda Abdülaziz, kararın hemen ardından tahttan indirilecek olsa da emperyalist güçlere olan tüm dış borç ödemelerini durdurup, bu borçların faiz ödemelerini kendi istediği şekilde yeniden yapılandırabilmiştir.

Bu süreçte İngiltere ve Fransa bir sömürge olsa dahi Osmanlı’nın bütünlüğünü korumasından yana değildir. Rusya ise her ne kadar çok daha önceleri, Küçük Kaynarca Anlaşması ile bu ayrıcalığı elde etmiş olsa da, Boğazlar, Karadeniz’den Akdeniz’e inebilmek için İstanbul’u almak gibi temel jeopolitik hedefleri vardır.

Rusya Osmanlı’ya saldırdığında, İngiltere kuzeyde Osmanlı’ya destek vermek için Kıbrıs’a el koyar. İlişkilerin genel çerçevesi budur. Öyle ki Florya, Yeşilköy’e kadar işgali genişletmiş bir Rusya ile imzalanan Ayastefanos (Yeşilköy) anlaşmasına karşı Sevr Anlaşması İngiltere, Rusya’nın her şeyi almasını kabul etmediği için Osmanlı için kurtarıcı olmuştur.

Dolayısı ile bu üç emperyalist güç aslında Kıbrıs ve Süveyş Kanalı vb. jeopolitik hedeflere göre ve aynı zamanda petrol kuyularına göre taksim edilmiş bir Ortadoğu ve Anadolu’da küçük bir Osmanlı devleti planına sahiptir. Onlar pozisyonlarını çok daha sonra Skyes-Picot Anlaşması ile net olarak ortaya koyacaklardır.

Mahmud dönemi, ordunun yeniden organizasyonunda bizzat görevli olan Feldmareşal Von Moltke’nin 1835’te iş başı yapmasından itibaren, Almanya ile ilişkiler farklı bir düzeyde gelişmiştir. Bu ilişki I. Dünya Savaşı’nda müttefiklik olarak devam edecektir.
Almanya bir emperyalist güç olarak pazar paylaşım savaşımında geç kalmış ve bu açığı kapatamamış bir güçtür. Üstelik bu üç emperyalist gücün hepsinden daha güçlü olmasına rağmen, İngiltere ile uzak limanlarda savaşacak bir donanma gücüne sahip değildir. Ancak Osmanlı’nın toprakları İngiltere’nin deniz yollarını, demiryolları bypass edecek kadar geniştir.

Almanya Osmanlı’nın mevcut şeklini korumasından yanadır. Bu sayede asla ulaşamayacağı coğrafyalara etki edebilmektedir. Dolayısı ile üç emperyalist güç Osmanlı’nın hemen parçalanarak bölüşülmesinde aceleci iken, Almanya Osmanlı’nın tasfiyesini muhtemelen bu savaş sonrasına bırakmayı planlamaktaydı. Almanya’nın diğer emperyalist güçlerle temel farkı budur.

Eğer Doğu sorunu yani Osmanlı’nın nasıl paylaşılacağı sorunu altında şekillenmeseydi, Osmanlı’nın kapitalist dönüşümü başka şekilde olabilirdi. Yukarıda anlattığımız şekilde yani Osmanlı elitlerinin kontrolü altında ve ademi merkeziyetçi bir yapıda gerçekleşen bir burjuva devrim mümkün olabilirdi. Marx’ın dediği gibi, tarihte bir olay olmuşsa, öyle olması gerektiği ve başka türlü olamayacağı içindir. Dolayısı ile olasılıklar üzerinde fikir jimnastiğinin de bir anlamı yoktur. Ancak söz Osmanlıcılık izleyeni olan bir yoldur ve bu yol kendi genç taraftarlarını toplayabilmiştir. Abdülhamid sonrasında, Osmanlıcılığın en büyük destekçisi Prens Sabahattin olacaktır. Prens Sabahattin İngilizler ile ilişki içindedir. Ancak Prens Sabahattin İngilizler tarafından desteklense de, projesi desteklenmemektedir.

Osmanlıcılık bütün Batıcılığına rağmen, İngiltere, Fransa ve Rusya’nın paylaşım hedeflerinin karşısında yer almaktadır. Bu hâliyle sömürgeleşmeye karşı, Cumhuriyet’in ve İTC’nin kadrolarına göre çok daha fazla direnmişlerdir. Abdülaziz örneğinde gördüğümüz gibi, en azından kendi geleceklerini emperyalist güçlerin geleceğinde görmemişlerdir.

Artık Almanya’ya yeniden dönebiliriz.

Bismarck dönemi, Almanya için barışçıl ve kendi içine dönük bir politika izlenerek ülkenin siyasi birliğinin sağlandığı, ekonomik ve endüstriyel atılımın gerçekleştiği bir süreç olmuştur. Ancak yukarıda da belirttiğimiz gibi, hiçbir kalkınma programı bir ülkenin kendi kendine emperyalist olmasını sağlamaz.

Bismarck her ne kadar Osmanlı ile ilişkileri sonlandırmayı tercih etmese de, “İstanbul’dan gelen hiçbir mektubu açmam,” diyebiliyordu. II. Wilhelm ile bu konuda taban tabana zıt konum alıyordu ve sonuç 1890’da Bismarck’ın zorunlu istifası olacaktı. II. Wilhelm’in önündeki bütün engelleri kaldıran bu gelişme, Almanya’nın alışılagelmişin dışında emperyalist bir saldırganlığa geçmesi anlamına geliyordu. II. Wilhelm hiç zaman kaybetmeden, Avrupa’da ve hattâ kuzey Afrika’da gerilimi yükseltecek hamlelere girişmiştir. Her hamlesinden isteğini alamasa da, her hamlesi gerilimi yükseltme konusunda başarılı olmuştur.

Bu süreç Birinci Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan ve Rus Çarlığı’nın tarihten silinmesi ile sonuçlanacaktır.

Almanya’da ise dönek Kautsky’nin II. Wilhelm’e verdiği destek ile birlikte devrim yenilecek, Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht katledilecektir. Almanya’nın yenilgisinin ardından II. Wilhelm istifa etse de onun ruhu, daha 10 yıl geçmeden yine dünyayı kana bulamak için Hitler ile birlikte geri gelecektir. Faşizm, Ekim Devrimi’nin dünyaya yayılamamasının bedelidir.

Osmanlı-Alman ilişkilerine döndüğümüzde II. Wilhelm, tahta geçmesinin üzerinden daha bir yıl geçmeden, İstanbul’a Abdülhamid’i ziyarete gelmiştir. Wilhelm daha sonra iki kez daha ziyarette bulunacaktır.

Wilhelm’in İstanbul ziyareti Abdülhamid ile şatafatlı görüşmelerin ardından, Şam’a ve Beyrut’a uzanıyor. Bu ziyaret öncesinde dikkat çekici bir nokta siyonizmin fikir babası olan Dr. Theodor Herzl ile gizli bir görüşme de yapmış olmasıdır. Gezinin Kudüs ayağında, aynı kişi ile bu kez Kudüs’te görüşecektir. İşin peşin para kısmında ise cebinde Köstence-İstanbul telgraf hattı ve Anadolu demiryollarının (ki bu demiryolları yine Almanlar tarafından inşa edilmiştir) Bağdat’a kadar uzatılması ve bu konuda Deutche Bank’ın edindiği imtiyazlar vardır. Akçeli işler dışında aslında Bağdat demiryolu, aynı zamanda İngilizlerin bölge hâkimiyetini bypass ediyordu.
Almanya’nın bölgede Osmanlı’yı bir demiryolu ağı ve uzak coğrafyalara etki merkezi olarak kullanma siyaseti çerçevesinde İngiltere’nin Osmanlı’yı paylaşım masasına yatırma tekliflerini reddederken, Osmanlı’ya karşı gerçekleşen halk isyanlarında Osmanlı’dan yana tavır alacaktır. Bu Girit’te böyle olmuştur ve İTC’nin uyguladığı Ermeni soykırımında da tavrı farklı olmayacaktır.

Wilhelm’in tahta geçişinden hemen önce, Abdülhamid’in talebiyle, 1882’de Alman askerî görevlileri orduyu yeniden organize etmek için gelirler. Bu yeniden organizasyon boyutludur, ordunun kullandığı silahlar büyük oranda Alman Krupp firması üzerinden tedarik edilecektir ve belirtmeden geçmeyelim, II. Wilhelm’in kendisi de Krupp firmasının hissedarıdır.
1885 yılında selefi Kaehler’in ölümüyle Colmar von der Goltz Alman askerî uzman grubunun başına gelir. Goltz, Osmanlı genç subaylarının eğitimi ile bizzat ilgilenir ve onlar arasında popüler olmayı önemserdi. Ancak Alman silahlarının kullanımını destekleyen Osmanlı paşaları arasında da popülerdi, çünkü bunlara verdiği rüşvetler, kendi kaleminden ifşa olmuştur. İfşa olan mektuplarda, bu paşalar hakkında pek çok bilgi mevcuttur. Goltz Paşa aynı zamanda akçeli işlere de düşkündür. Osmanlı’ya sunduğu raporlar sürekli yeni silah alımını ve silahların Krupp üzerinden temin edilmesi gerektiğini belirtir. Halefi Kamphönever de Goltz ile birebir aynı yolda yürüyecektir. Ve böylesi bir süreklilik içinde bütün genç subayların düşünce yapısı Almanya’nın emperyalist politikalarına göre hizalanır ve Alman’dan emir almaya alışık olarak yetiştirilmiş olurlar.

Konunun bir başka boyutuna değinen ve bugüne ışık tutması açısından Düyûn-ı Umûmiyeyi yeniden anmakta fayda vardır. Sömürgeleşmenin boyutunu anlamak açısından önemlidir. 1881 Muharrem Kararnamesi ile “Düyûn-ı Umûmiye” yönetiminde, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı Bankası yöneticileri bulunuyordu. Osmanlı devletinin borçlarını tahsil etmek için, ekonomiye doğrudan müdahale etmek gibi bir görev yükleniyordu. 1881 itibariyle Osmanlı devletinin borçlarında Almanya’nın payı 4,7 iken bu oran 1914 yılında %20,1’e ulaşacaktır.

Böylelikle Alman emperyalizmi ve Osmanlı’nın sömürgeleşmesinin, “I. Dünya Savaşı’nda Almanlar yenildiği için, biz de yenik sayıldık” noktasından çok daha derin olduğunu göstermiş olduğumuzu umuyoruz.

Tekrar pahasına, bir sömürge olarak Osmanlı, Almanya için ticaret ve ulaşım yolları üzerinde, diğer emperyalist devletlerin hâkimiyetine bir alternatiftir.

Özellikle Ortadoğu ziyaretleri sırasında, propagandanın dozunu yüksek tutan, kendisini Osmanlı’nın tebaası 300 milyon Müslüman’ın dostu olarak ilan eden II. Wilhelm için “İslâm’ın dostu ve koruyucusu Hacı Wilhelm” deniyordu.

Osmanlıcılık eğer sömürgeleşmeye direniş ise, İslâmcılık teslimiyettir. Balkanların kaybı ile yükselen İslâmcılık aslında Fatih Sultan Mehmet’in Batı’ya döndürdüğü başını, Doğu’ya çevirmektir.

İmparatorluğun çözülüş koşullarında “Balkanlar elde tutulabilir miydi?” diye sorulabilir. Cevabı vermeden önce, “devlet elden gidiyor” deyip geçtiğiniz “hazır ol”dan “rahat”a geçmeli ya da içinizdeki küçük askeri susturmalısınız.

Sovyetler Birliği bütün halkların nasıl bir arada durabileceğini ve nasıl örgütleneceğini tüm somutluğuyla göstermiştir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği adı verilen Ekim Devrimi’nin yeryüzünde varlık bulduğu topraklarda, devletin adında ne millet, ne de coğrafî bir tanımlama vardır. İdeolojik olarak tam da olması gerektiği gibi isim verilmiştir.

Almanya, Abdülhamid ile yükselen Panislâmizmi sonuna kadar kışkırtmıştır. Aslında Ziya Gökalp’in tanıklığında Panislâmizmin, bizzat Almanya tarafından örgütlendiğini söyleyebiliriz. Kendisinden dinleyelim.

Vaktiyle Abdülhamid’e Islâm ittihadı fikrini vermiş olan Alman Kayzeri bu fırsattan istifade ederek, Sultanahmet meydanında İslâm ittihadı namına bir miting yaptırdı. Bu günden itibaren, memleketimizde gizli ittihad islâm teşkilâtı yapılmağa başladı. Genç Türkler, Osmanlıcı ve ittihad-ı islâmcı olmak üzere iki muarız kısma ayrılmağa başladılar. Osmanlıcılar kozmopolit, ittihad islâmcılar ise ültramonden idiler (Türkçülüğün Esasları, s. 10, Ziya Gökalp).

Çünkü Almanya Osmanlı’yı Batı için değil, Doğu’da görevlendirecektir. İngiltere’ye karşı Ortadoğu’da ve Hindistan’da İslâm ve halifeliğin üzerinde bir etki alanı açmak Alman emperyal politikalarının temelini oluşturur.

Almanya’nın I. Dünya Savaşı başlamasından sonra Osmanlı’yı da yanına almasında en büyük beklentilerinden birisi, Panislâmizm propagandası ile halife ve Müslümanların dostu sıfatını kullanarak düşmanlarını yeneceğini düşünmesidir. Durum böyleyken Almanya’nın Hint Müslümanlarını bundan ayrı tutması düşünülemezdi. I. Dünya Savaşı’na Osmanlı’nın girmesiyle Cihad-ı Ekber ilan edilmiştir. ‘Cihad-ı Ekber Fetva-yı Şerife’si beş hükümden oluşmaktadır. İlk fetva bütün Müslümanlar üzerine cihadın farz olduğunu belirtmekte, ikinci fetva İtilaf Devletleri tebaası olan Müslümanların da cihada katılması gerektiğini vurgulamakta, üçüncü fetva cihada girmeyen Müslümanların dinen cezayı hak etmiş olacaklarını işaret etmekte, dördüncü fetva her türlü tehdit ve baskı olsa da itilaf devleti tebaası olan Müslüman askerlerin İslâm askerleri ile savaşmasının cehennem azabını gerektireceği hakkındadır. Son fetvada itilaf devletleri tebaası olan Müslüman askerlerin İslâm hükümetine yardımcı olan Almanya ve Avusturya aleyhine savaşmalarının da elim bir azabı getireceği hakkındadır (Vahdet Keleşyılmaz, Teşkilâtı Mahsûsa’nın Hindistan Misyonu (1914-1918), Atatürk Araştırma Merkezi Yay., Ankara, 1999, s. 36-37, aktaran Gönül Güneş).

Bölgemizde Müslümanlığın hem nicel hem de nitel olarak kapsamlı bir yeri vardır. Ancak İslâmcılık en başından bugüne emperyalist efendi ile iş tutmanın, sömürgeleşmenin gönüllü taraftarlığının önemli bir ayağı olmuştur. Bu anlamıyla hem kendi yurduna hem de o yurdun üzerinde yaşayan halklara ihanet etmektir. Dün Panislâmizm olarak çıkan şey bugün IŞID ve HTŞ ve türevleri olarak emperyalizmin uşaklığına devam etmektedir.

Abdülhamid ile gerçekleşen Osmanlıcılıktan kopuş, İslâmcılıkla yoluna devam edecekti ancak yanına Türkçülüğü de alarak.

Kendisi bir Kazan Tatarı olan Yusuf Akçura “Üç Tarz-ı Siyaset” adlı çalışmasında, sömürge TC’nin ideolojik yapısının oluşmasında en az Ziya Gökalp kadar katkı sunmaktadır. Üç Tarz-ı Siyaset, Osmanlıcılık, Türkçülük ve İslâmcılığın pragmatist bir şekilde uyumundan söz etmez. Osmanlıcılığı, Türkçülük ve İslâmcılığın karşısına koyar.

Osmanlı milleti yaratmak siyaseti, ciddî olarak İkinci Mahmut zamanında doğdu. Bu padişahın: “Ben tebaamdaki din farkını ancak cami, havra ve kiliselerine girdikleri zaman görmek isterim…” dediği meşhurdur. Milâdî ondokuzuncu asır başlangıç ve ortalarında bu siyasetin Osmanlı ülkelerinde itibar kazanması, kabili tatbik zan olunması tabiî idi, O zamanlar Avrupa’da milliyet düşünceleri, Fransız Büyük İhtilâliyle, soy ve ırktan çok vicdanî isteğe dayanan Fransız kaidesini milliyet esası kabul ediyordu. Sultan Mahmut ve onu takip edenler, iyice anlayamadıkları bir kaideye aldanarak, devletin ırk ve dini farklı tebaasını serbestlik ve müsavat ile, emniyet ve karşılıklı dostluk ile mezc ve terkip edip tek bir millet hâline sokmanın imkânına inanıyorlardı (Üç Tarz-ı Siyaset, Türk Tarih Kurumu, s. 20, Yusuf Akçura).

Ancak Akçura, konuyu kısaca bağlamak istiyor ve “Vakta ki milliyet kaidesi, Almanlar tarafından hakikî vakalara daha yakın bir surette, milliyetlerin esası ırk olmak üzere tefsir olundu ve bu tefsirin galebesi demek, evvelâ 1870-71 seferiyle Napolyon ve Fransa İmparatorluğu tekerlendi işte o zamandan itibaren Osmanlı milleti denilen siyasi görüş, biricik dayanağını kaybetmiş oldu,” (age, s. 20) diyerek konuyu noktalıyor.

Türkçülük asla Turancılıktan ayrı var olmamıştır. Turan ise Çarlık Rusyası’nın konumlandığı Orta Asya’dır. Ve yine bunu Alman emperyalizminden bağımsız düşünme şansımız yoktur.

Nihal Atsız, Orkun dergisinde 13 Ekim 1950’de yayınlanan “Dışarıdan Gelmemiş Tek Düşünce” makalesinin 4. maddesinde “Solcular tarafından yapılan bir itiraz da, Türkçülüğün dışarıdan gelmiş bir fikir olduğudur. Güya bunu Almanlar icad ederek, Türkiye’ye sokmuşlardır. Türkçülüğün ırkçılık ilkesi de, Hitler Almanyasının ırkçılığından alınma imiş,” diyor. Ve Türkçülüğün Nazizmden önce var olduğunu söyleyerek hızlıca iddiayı çürüttüğünü düşünüyor.

Biz öyle düşünmüyoruz ama yine de cevabı Nihal Atsız’ın ustası olan Yusuf Akçura versin: “Şu muhakkak ki, son zamanlarda İstanbul’da Türk milliyeti arzu eden bir mahfel, siyasî olmaktan ziyade ilmî bir mahfel teşekkül etti.

“Bu mahfelin teşekkülünde, Osmanlılarla Almanların münasebetinin artmasının, Alman lisanını ve bahusus Almanların tarih ve lisan ilimleri hakkındaki tetkikatını Türk gençlerinin bilir olmasının hayli tesiri olmuştur sanıyorum,” diyerek adeta Nihal Atsız’ı cevaplıyor.

Görüleceği üzere Abdülhamid’den İTC’ye geçişte Alman emperyalizmi hiçbir şekilde mevzi kaybetmediği gibi, etkisini arttırarak sürdürüyor.

Teşkilâtın iki para kaynağı vardır. 1. Harbiye Nezaretinin gizli bütçesinden verilen ödenekler, 2. Alman askerî misyonu tarafından düzenli olarak İstanbul’a gönderilen altın aktarımıdır. Kaynakların tümünden teşkilâtın eline geçen toplam miktar 4.000.000 altın lira (1918 fiyatlarıyla 18.000.000 dolar) civarında olmuştur. Almanlar zaman zaman kendi isteklerine uygun davranması için Türklere yapılan ödemeleri durdurmuş ancak bu taktik başarılı olamamıştır. Eşref Kuşçubaşı, 1914-1917 yılları arasında birçok defa Almanya’ya ödemelerin düzenli yapılması için gitmiştir. Enver Paşa ile Alman genelkurmayı arasındaki yakın işbirliği sayesinde Almanya teşkilâtın bazı faaliyetlerine kendi amaçları doğrultusunda şekil vermiş, bu durum çete savaşları yapan askerleri rahatsız etmiştir (Philip Hendrich, Teşkilât-ı Mahsusa, Çev: Tansel Demirel, Arma Yay., İstanbul, 2003. Aktaran Gönül Güneş).

Turancılık Rusya’ya karşı konumlanmanın ve Enver’in Sarıkamış’ta binlerce askerin donarak ölümüne sebep olmasının ideolojik gerekçesiydi. Ekim Devrimi sonrasında ise Moskof Gâvuru’na karşı duyulan nefret hemen anti-komünizm ile birleşecekti.

Ancak gerçekler inatçı şeylerdir. İngiltere-Fransa arasında imzalanan, Rusya ve İtalya’nın katılımcısı olduğu, Anadolu ve Ortadoğu’nun harita üzerinde bu ülkelerce paylaşıldığı Skyes-Picot Anlaşması, gizli bir anlaşmadır. Ancak bu anlaşmanın dünya kamuoyuna bildirilmesi SSCB adına ve Leon Troçki tarafından yapılıyor. Emperyalist ikiyüzlülüğü SSCB teşhir ediyor.

Enver ise Türkistan’da SSCB’ye karşı taarruz hâlindeyken, Bolşevikler tarafından öldürülüyor. Enver, efendisine bir gün bile ihanet etmiyor.

Toparlayacak olursak, soykırımı Naziler mi icat ederek İTC eliyle uygulattı, İTC mi Almanlara öğretti bunun kesin delilerine ulaşmak zor. Ancak Türkçülük ve İslâmcılık kendi toprağına, o toprakta yaşayan halklara ve kendi özgür iradesine ihanet etmektir.

Kürtler katledilirken “feodal artıklar” temizleniyor deniyordu, Ermeni soykırımı ve Lozan Mübadelesi ise işbirlikçi tefeci burjuvazinin tasfiyesi anlamına geliyordu.

Gariptir ki bu ülkenin işçi sınıfı içinde de azımsanmayacak oranda gayrimüslim vardı, köylüsü içinde de azımsanmayacak oranda gayrimüslim vardı. Ve sayısız acıya ve katliama uğrayan bunlardı.

Türkçülük adına kendi ülkesine ve halkına böylesine yabancılaşma ve böylesine düşmanlaşma ancak ihanet ile tanımlanabilir.

Osmanlı ve İTC dönemi işçi sınıfı direnişleri ayrı ve kapsamlı bir çalışma konusu, ancak okuyucudan bir alıntı için izin istemek zorundayız:

İşçi grevlerine iktidar saldırdı. İttihat Terakki açıkça Alman sermayesi ile işbirliği içinde, patronlarla işbirliği içinde grevlere saldırdı. 23 Temmuz 1908’de büyük bir çoğunluğun oyu ile iktidara gelen İttihat Terakki, 8 Ekim 1908’de Tatil-i Eşgal Kanunu ile grevleri yasakladı, sendika kuran işçilere hapis ve para cezası uygulanmaya başlandı. Tatil-i Eşgal’e rağmen işçiler eylemlerine devam ettiler. Tatil-i Eşgal Kanunu Alman uzman Ostrog tarafından hazırlanıyor ve hazırlandığı gibi kanunlaşıyor (Anadolu İşçi Sınıfı Tarihi, Kaldıraç Yayınevi, s. 37, Fikret Soydan).

Osmanlı’nın son zamanlarında işçi hareketlerini izlemek için Kaldıraç yayınlarında ciddi anlamda kaynak bulabilirsiniz. Ancak Metin Yeğin’in Grev filmini de tavsiye edebiliriz. Osmanlı’da kapitalizmin ve işçi sınıfının varlığına ve bu işçi sınıfının demografik yapısına gerçek bir bakış atma imkânı bulabilirsiniz böylelikle.

Ortadoğu, Kafkaslar ve Balkanlar, tarih boyunca hem kültürel hem coğrafî anlamda bir bütün olmuştur. Eğer Osmanlı’nın sınıfsız, imtiyazsız bir toplum olduğunu düşünmüyorsanız, Ekim Devrimi’nin açtığı ufuktan doğru tüm yeryüzüne bakmalısınız. Bu durumda emperyalizm kuşatması altında zorunlu olarak kapitalizmi seçmiş bir cumhuriyet değil, daha başından Alman emperyalizminin bir sömürgesi olarak burjuva dönüşüm sağlamaya çalışan bir hat görürsünüz.

Almanlar yenik sayıldığında, biz de yenik sayıldık ama TC var olabildi. Bunun sebebi emperyalist cepheyi saran Ekim Devrimi korkusudur. Gerçekten de Almanya’da ihanete uğramış devrim ve Anadolu’da iç savaşta ezilmiş olan devrim nesnel sınırlarına mı ulaşmıştı? Bunun cevabı önemlidir. Bizim cevabımız, yenilginin öznel nedenlere dayandığıdır ve bu bir ufuk sorunudur.

Sömürgeleşmenin içinde anti-emperyalizm aramak, yeryüzüne devrimin açtığı ufuktan bakmanın önünde engeldir. Yaklaşan savaş sesleri içinde, tüm bölge devrimcileri, içlerinden yeni birer Kautsky mi çıkartacaklar, yoksa Lenin’in işaret ettiği ufka mı bakacaklar, işte bütün mesele budur.

Kaynakça

Adalı, Deniz, Anadolu Dün, Bugün, Yarın, Tarih ve Devrim, Kaldıraç Yayınevi.

Akçura, Yusuf, Üç Tarz-ı Siyaset, Türk Tarih Kurumu Y.

Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi.

Gökalp, Ziya, Türkçülüğün Esasları.

Reyhan, Cenk, Türk-Alman İlişkilerinin Tarihsel Arka Planı (1878-1914), Mersin Üniversitesi, İ.İ.B.F. Uluslararası İlişkiler Bölümü.

Soy, H. Bayram, II. Wilhelm, Weltpolitik ve II. Abdülhamid, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Soydan, Fikret, Anadolu İşçi Sınıfı Tarihi, Kaldıraç Yayınevi.

https://kaldirac5.org/imparatorluktan-somurge-cumhuriyete-gecis-baticilik-turkculuk-ve-islamiyet-ozgur-demirci/

Helenler binlerce yıldır Kıbrıs’ta: Son Paskalya olmayacak

Türkiye Savunma Bakanı Hulusi Akar son 1 haftada sanal medya hesabından yaptığı 3 ayrı paylaşımla Kıbrıslı Rumları hedef alırken, adada yeni bir provokasyon yaratma ve işgal bölgesinde yönetime karşı devam eden eylemlerin üstünü örtmeye çalışıyor. İlk olarak “Kıbrıs, Yunan adası değildir! Ada; Kıbrıs Türkü’nün şehit kanlarıyla sulanmış vatandır”, ardından “A’sı B’si hepsi, vız gelir. Akla dayanın. Cin şişeden çıktı, Mehmetçik’in dersi ağır olur” son olarak ise Kıbrıs Türkü’nün vatanında Paskalya hayali kuranlar. Son paskalyanız olur” paylaşımları yaptı. Adanın işgal bölgesinde zaten tek bir Rum bile bırakmayan yönetim, binlerce yıllık Helen yurdunda Paskalya’nın kutlanmasına bile tahammül edemediklerini göstererek, kutlamayı kanla bastıracaklarının sinyalini veriyor. Ama unuttukları bir şey var; Paskalya Kıbrıs’ta 1801 yıldır aralıksız kutlanıyor, kutlanmaya devam edecek.

Akar bu paylaşımları yaparken, gerçeklik ise böyle mi? 1950’li yıllara kadar Kıbrıs gibi bir meselesi olmadığını en yetkili ağızlardan söyleyen Türkiye ve Türkler ne zaman adanın gerçek sahipleri oldular? Sadece Türkiye tarafından tanınan, diğer Türk devletlerinin resmi olarak ilişki bile kurmadığı bir yer nasıl Türk yurdu olabilir? Aynı Türk devletleri Özbekistan, Kazakistan ve Türkmenistan Kıbrıs Cumhuriyeti’ni resmi olarak tanıyor ve ülkede büyükelçilikler açtı.

4 BİN YILLIK HELEN VARLIĞI

Tarihi Milattan Önce (M.Ö.) 9 binli yıllarda başlayan ada önce Mısır İmparatorluğu sonrasında ise Hititler, Fenikeliler, Asur ve Pers hakimiyetinde kaldıktan sonra Makedonyalı Büyük İskender’in M.Ö. 333’te Perslere karşı kazandığı İssus Savaşı’ndan sonra Antik Yunan hâkimiyetine girdi. Arkeolojik bulgular Kıbrıs’ın Girit ve Ege ile temaslarının en az MÖ 2000’den beri var olduğunu kanıtlıyor. (1) Akalar ve Mikenli tüccarlar MÖ 1400 civarında Kıbrıs’a gelmeye başladılar.(2) Antik Yunanlar MÖ 12. yüzyıl civarında büyük dalgalar halinde Kıbrıs’a gelmeye devam etti. Kıbrıs, Yunan mitolojisinde önemli bir rol oynadı, Afrodit ve Adonis’in doğum yeri olarak kabul edilir, Kıbrıs’tan Kineras, Teucros ve Pygmalion kralları geldi.(3)

M.Ö. 323 yılında Büyük İskender’in ölmesinden sonra bir süre Ptolemaios Hanedanlığı’nın egemenliğine giren ada, önce Mısır’a ardından da M.Ö. 30’da Roma İmparatorluğu hâkimiyetine girdi. M.S. 394 yılında Roma’nın bölünmesi ile birlikte Bizans İmparatorluğu’nun bir ili haline gelen ada, MS 654’te Emeviler tarafından alındı. 688’de Bizans İmparatoru II. Justinianos ile Emevi Halifesi I. Abdülmelik, arasında yapılan anlaşma gereği adada her iki tarafında atadığı valiler tarafından kurulan özerk bir yönetim oluşturulurken, Kıbrıs Adası 688’den 868’e kadar bir Kıbrıs Arap-Bizans Kondominiyumu olarak idare edildi. 1191’de İngiltere Kralı I. Richard tarafından ele geçirilen ada Tapınak Şövalyeleri’ne satıldı. Ada halkının isyanı sonrasında Tapınak Şövalyeleri, adayı I. Richard’a geri verirken, Kıbrıs Krallığı 14. yüzyılda Cenevizli tüccarların eline geçti. 1426 yılında Memlüklüler adayı kendilerine bağladılar. 1489’da da son kraliçe Caterina Cornaro’nun adayı Venediklilere satmasıyla Kıbrıs Krallığı son buldu. (4)

Kıbrıs 1571 yılında Osmanlı İmparatorluğu tarafından işgal edildi ve Antik Çağ’dan beri ilk kayda değer nüfus değişimi başladı. Osmanlılar, adanın imar ve iskânı için, 21 Eylül 1571 tarihli Padişah fermanı ile Karaman Eyaleti’nin belli şehir ve köylerinden adaya mecburi iskan yapılması kararlaştırıldı ve adaya Müslümanlar yerleştirilmeye başlandı. Dört sancağa (Lefkoşa, Mağusa, Girne ve Baf) bölünen Kıbrıs, bir eyalete dönüştürüldü ve adada Karaman Eyaleti kanunlarının yürürlüğe konulması kararlaştırıldı. (5)

‘TÜRK YURDU’ BİRLEŞİK KRALLIK’A KİRALANDI

Binlerce yıllık Helen varlığının bulunduğu ada, Osmanlı İmparatorluğu ve Birleşik Krallık tarafından 4 Haziran 1878 yılında imzalanan Kıbrıs Sözleşmesi, 92.799 sterlin karşılığında Birleşik Kralık’a kiralandı. Birinci Paylaşım Savaşının başlamasının ardından Osmanlı’nın İttifak Devletleri tarafında yer almasıyla birlikte Birleşik Krallık 5 Kasım 1914’de adayı ilhak ettiğini açıkladı. İngiltere’nin ilhak açıklamanın ertesi günü Kıbrıslı Türk liderliği, İngiliz Yüksek Komiserliği’ni ziyaret ederek, Ada’nın statüsünde meydana gelen değişikliği kabul ettiklerini bildirdiler. Ayrıca Büyük Britanya’nın Osmanlı İmparatorluğu’na ve Müslüman halka verdiği yardım ve sempatiye karşı, Osmanlı hükümetinin çok az bir şükran belirttiğini ve İttifak devletlerinin yanında savaşa katılması kararından utanç duyduklarını belirtirler. (6)

İLHAKI TANIDILAR

Kıbrıslı Türkler bunu yaparken Türkiye Cumhuriyeti, 24 Temmuz 1923’de Müttefik ülkeleriyle imzaladığı Lozan Barış Anlaşması’nın 20. maddesinde Kıbrıs’ın İngiltere tarafından ilhakını tanıdı, Kıbrıs üzerindeki tüm haklarından vazgeçti. Buna karşı Kıbrıslı Rumlar, İngiliz Kolonisini temsil eden Kavanin Meclisi’nin boykot eder, Enosis talebi ile toplanan imzaları İngiliz Yüksek Komiseri’ne teslim edip, Sömürgeler Bakanlığı’na onlarca muhtıra gönderir. Ancak bunların tamamı İngiltere tarafından reddedilir.(7) Yine Sömürge Yönetimi tarafından uygulanmak istenen ağır vergi politikalarına karşı 21 Ekim 1931’de protesto gösterileri başladı, Kıbrıs Komünist Partisi, halkı bağımsızlık talep etmek için eylemlere çağırdı. Eylemlerde İngiliz valisinin konağı yakılırken, eylemler sonrasında yüzlerce kişi tutuklandı. (8)

Kıbrıslı Rumlar arasında Enosis fikrinin giderek yayılması ve bu talepte eylemlerin artmasıyla birlikte sömürge yönetimi harekete geçti. Ada da o güne kadar hiç gündeme gelmeyen bir ayrılığı ortaya atarak, Kıbrıslı Türkçe konuşan nüfusu yanına almaya çabalayan Birleşik Krallık iki halkı karşı karşıya getirmek için çalışmalara başladı. Sömürge yöneticileri tarafından bunu doğrulayan bir çok açıklama yapılırken, dönemin Kıbrıs Valisi Herbert Richmond Palmer, Londra’ya gönderdiği 23 Ekim 1936 tarihli bir raporda şunları yazdı: “Bizim Kıbrıs’ta gelecekte de bir siyasal rahatlığımız olabilmesi için Adanın yönetimi, istisnalara da yer verecek şekilde, bölgeler temeli üzerinde sürdürülmelidir. Böylece Kıbrıs ulusçuluğu kavramı -ki Enosis aşınmış bir değer durumuna geldiğinde bu yeni kavramın yükselişi kaçınılmaz olacaktır- mümkün olduğunca uzak bir geleceğe itilip karanlıkta bırakılabilecektir”. (9)

TÜRKLER İNGİLİZLERLE BİRLİKTE

Rumların, İngiltere’ye karşı her direniş ve ayaklanmalarında, Türk cemaatinin liderleri İngiltere’ye bağlılıklarını belirtti ve işgalin devamı için ellerinden geleni yaptı. Bunu en güzel yine Vali Palmer’ın 1935 yılındaki “Yarım yüzyıllık bir süre boyunca, anayasayı uygulayabilmemiz, Türklerin bize olan sadakati ile mümkün olmuştur” sözleri özetledi. (10) İngiliz Sömürge Yönetimi tarafından “Sir” ünvanı verilen Evkaf Dairesi Başkanı Münir Bey bu çabaların en başında yer alan isim oldu. Enosis’e karşı Türkleri bir araya getiren Münir Bey öncülüğünde 18 Nisan 1943’de Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu (KATAK) kuruldu. İngiliz Sömürge Yönetimi işbirlikçi Türkleri bu örgüt altında toplarken, Türklük adına örgüt kurmak bir Sir’e düştü. (11)

Adada İngiltere’ye karşı gelişen tepkinin artması ve İngiltere’nin ada dışındaki sömürgelerinde de ulusal kurtuluş mücadelelerinin başlamasıyla İngiltere adada ciddi sorunlar yaşamaya başladı. Bu tarihlerde Yunanistan’nın Sovyet etkisi altına girmesinden korkan ABD, 22 Nisan 1947’de Truman Doktrini’ni ilan eti. İngiltere’nin 2’inci Paylaşım Savaşı’na kadar dünya siyasetindeki rolünü ABD devralırken, Yunanistan ile Türkiye’yi anti-komünist cepheye kazandırdı. Bununla birlikte Kıbrıs üzerindeki hakimiyette ABD’de etkili olmaya başladı. Fakat İngiltere adadan tamamen çekilmedi ve Kıbrıslı Savaşçıların Millî Örgütü (EOKA)’nın eylemlerine karşı çoğunluğu Kıbrıslı Türklerden oluşan Özel Polis Güçleri’ni kurdu. Ayrıca sadece Kıbrıslı Türklerden oluşan Mobile Reserve adlı paramiliter bir birim kuruldu. 1956’da polis gücünün yüzde 70’ini Kıbrıslı Türkler, yüzde 15’ini Kıbrıslı Rumlar oluşturuyordu. (12) Yine Rumların parti, dernek gibi kurumlar kurmasına Britanya Krallığı tarafından izin verilmezken, 1955’de Dr. Fazıl Küçük ve Hikmet Bil tarafından “Kıbrıs Milli Türk Partisi” gibi etnik bir isimle siyasi parti kurmasına izin verildi. (13)

İngiltere böylece kendisine karşı başlayan antikolonyalist hareketi, iki toplum arasında bir çatışmaya dönüştürmeyi planladı. Öte yandan soruna Türkiye ve Yunanistan’ı da dâhil etme arayışına giren sömürge yönetimi topladığı Londra Konferansı ile sorunu İngiltere karşıtlığından Türk-Yunan sorununa dönüştürmeyi başardı. 1 Nisan 1954’de dönemin Türkiye Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü, Türkiye’nin Kıbrıs diye bir sorunu olmadığını (14) söylemesine rağmen, 29 Ağustos 1955’te toplanan Londra Konferansı ile Türkiye Kıbrıs sorununa yeniden resmen taraf oldu. Bu taraf olmada özellikle İstanbul’da Rumlara karşı yapılan 6-7 Eylül Pogromu da bir adım olarak atıldı. Burada da İngiltere’nin parmağının olduğunu aslında 1954 Ağustos ayında Atina’daki İngiliz Büyükelçisinin şu öngörüsünde anlıyoruz: “Zannediyorum ki Türkler durumdan endişe duymaya başladılar. Aynı zamanda yakın bir arkadaşım da olan Türk meslektaşımı dün akşam gördüğümde, olayların gidişatından kaygı duyduğunu açıkladı. Mesajımda da belirttiğim gibi ilişkiler şu anda pek de iyi değil ve görünürdeki Yunan-Türk dostluğunun kırılgan olduğu çok açık, çok küçük bir şok bile yetebilir. Atatürk’ün Selanik’te doğduğu evin duvarına tebeşirle slogan yazmak gibi önemsiz bir olay bile bir kargaşanın çıkmasına yeter”. (15) Bu sözlerin ardından ise Atatürk’ün Selanik’teki evinin bombalandığı haberi ile İstanbul’da Rumlara karşı büyük bir pogrom başlatıldı.

PROVOKASYON, İŞGAL VE SÜRGÜN

Karşılıklı çatışmaların devam ettiği dönemde 25 Mart 1962’de, Lefkoşa surları içindeki Bayraktar ve Ömerge Camilerinde patlayan bombalar çatışmaları daha şiddetli bir boyuta taşıdı. Türkler, bombalama olaylarından dolayı Kıbrıslı Rumları suçladı. Ancak Tuğgenerallik rütbesinde Özel Harp Dairesi başkanlığı yapmış olan Sabri Yirmibeşoğlu, 25 Eylül 2010’da Habertürk TV’ye yaptığı açıklamada, her şeyi itiraf ediyordu. Yirmibeşoğlu şu açıklamayı yaptı: “Halkın mukavemetini artırmak için, düşman yapmış gibi bazı değerlere sabotaj yapılır. Mesela bir camii yakılır. Bunu Kıbrıs’ta yaptık.” (16)

15 Temmuz’da Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios’a karşı düzenlenen askeri darbeyi fırsat bilen Türkiye, 20 Temmuz’da başlayan ve 16 Ağustos ateşkes anlaşmasına kadar süren askeri müdahale ile adanın yüzde 37’sini işgal etti ve ada ikiye bölündü. Bu işgal sonrasında Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde yürütülen görüşmeler sirk havasında ilerlerken, çözümden uzak bir hal alarak bugüne kadar geldi. Gelinen noktada ilk olarak adada federal bir devleti çözüm olarak sunan Türkiye daha sonra iki ayrı devletten söz etmeye başladı. Garanti Anlaşması ile adanın kuzeyini işgal eden Türkiye bu anlaşmaya dayanarak 51 yıldır BM masasında işgalin üzerini örtmek, diplomasi masasında koz olarak kullanmak ve Kıbrıs Cumhuriyeti devletinin egemenliğini bloke etmek için kullandı.

İşgal sonrasında adanın kuzeyinde yaşayan Rumlar zorunla göçe tabi tutuldu. BM’nin 9 Haziran 1975 tarihli raporuna göre 182 bin Rum Kıbrıs’ta mülteci durumuna düşmüş, 20 bin Rum ise çoğunlukla Karpaz’da olmak üzere kuzeyde kalmıştı. 1975 Haziran’ından 1976 Ocak’ına 20 bin kişi 8 bin 840 kişiye düşerken, Kasım 1981’de bin 76’ya, 2012’de 347’ye, günümüzde ise 300 civarına kadar düştü. 31 Temmuz-2 Ağustos arasında Viyana’da yapılan görüşmeler sonucunda imzalanan 3’üncü Viyana Anlaşmasına göre, bu Rumların Karpaz’a gidebilecekler, aileleri Karpaz’da olan Rumlar da güneyden kuzeye geçebilecekti. Ancak bu anlaşmaya hiçbir zaman uyulmadı.

Bunu Rum mülklerine çökme planının bir parçası olarak görmekte mümkün. Rumlara tekrar işgal bölgelerine geçiş izni verilmedi çünkü Rumlardan geriye 1.5 milyon dönüm arazi, mülk kalmıştı. Rumlar bu mallara çökülmesini Cenevre Sözleşmeleri, Roma Statüsü ve Birleşmiş Milletlerin Savaş Suçları ve İnsanlığa Karşı Suçlar Bakımından Kanuni Sınırlamaların Uygulanmayacağına Dair Sözleşmesine göre bir savaş suçu ve insanlığa karşı suç olarak yargıya taşımasına rağmen bugüne kadar hiçbir sonuç alamadı.

NÜFUS DEĞİŞİMİ

İşgal sonrasında ise Türkiye hızla adanın demografik yapısını değiştirmeye başladı. 2 Mayıs 1975’de “Çok Gizli” ibaresi ile çıkarılan “Kıbrıs Türk Federe Devletinin İstemi Üzerine Kıbrıs’ın Türk Bölgesindeki İşgücü Açığının Türkiye’den Gönderilecek İşgücü İle Kapatılmasına İlişkin Yönetmelik” doğrultusunda Türkiye adaya nüfus taşımaya başladı. Bu yönetmelik işgücü eksikliğinden kaynaklı Kıbrıs’ın talebi gibi gösterildi fakat, dönemin TC Lefkoşa Büyükelçisi Asaf İnhan, “Büyükelçiler Anlatıyor” isimli kitapta, Gül İnanç’a “Kıbrıs yetkililerinin böyle bir istemi olmadığı gibi Büyükelçilik’ten de bu yönde bir yaklaşım söz konusu edilmemişti” der.

1974 öncesinde adada yapılan 1960 nüfus sayımına göre, Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısı 104 bin 333 iken, Rumların sayısı 442 bin 263’tü. Buna Ermenileri ve diğer halkları da eklendiğinde ada nüfusu 600 bin civarındaydı. Yine 1975 sayımına göre, adanın nüfusu 659 bin 405’di. Ekim 1974’te Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısı 115 bin 758’di. 2017’de Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Anastasiadis’in verdiği rakamlara göre Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısı 117 bin 545’ti; ayrıca İngiltere’de Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşlığına başvurmayan 25 bin kişi vardı. Yine Ekim 2010’da KKTC İstatistik ve Araştırma Dairesi Başkanı, “KKTC vatandaşları” sayısını 120 bin olarak açıkladı.

Yabancılar ve Muhaceret (Değişiklik) Yasası’nda yapılan değişiklikler ile 2005-2008 yılları arasında tam 54 bin kişiye KKTC vatandaşlığı verildi. Bununla da durulmadı ve vatandaşlık satılması durumu devam etti. KKTC Meclisi tarafından 10 Kasım 2008’de kabul edilen “Taşınmaz Mal Edinme ve Uzun Vadeli Kiralama (Yabancılar)” Yasası çerçevesinde, vatandaş olmayanlara, Bakanlar Kurulu onayına bağlı olarak, KKTC’den taşınmaz mal satın alma veya uzun vadeli kiralama hakkı verilirken, 2 yıl KKTC’de yaşayanlara da vatandaş olma ‘hakkı’ tanındı.

YERLEŞİMCİ SEÇMEN SAYISI KIBRISLILARI GEÇTİ

KKTC seçimlerindeki verilere bakınca aslında yerleşimci nüfusun etkisini görmeye başlıyoruz. 1970’te 63 bin 500 olan Türkçe konuşan Kıbrıslı seçmen sayısı, 1976’da 75 781’e çıktı. Bu sayı 1995’te 113 bin 398’e 2000’de 126 bin 675’e, Annan Planı’nın oylandığı 2004 referandumunda 143 bin 639’e, genel seçimlerin olduğu 2005’de 147.823’e çıktı. Kıbrıs Cumhuriyeti verilerine göre Ekim 1974’te Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısı 115 bin 758’di. 2017 açıklama yapan Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Anastasiadis Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısını 117 bin 545 olarak açıkladı. 1974’ten beri Türkçe konuşan Kıbrıslıların sayısı artmazken, sadece 10 senede, 2015’ten 2025’e 41 bin KKTC “seçmeni” arttı. 9 Haziran 2024 Avrupa Parlamentosu seçiminde Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşı Türkçe konuşan Kıbrıslı seçmen sayısı 83 bin 660’dı. 19 Ekim 2025’de ise Kıbrıs’ın işgal bölgesindeki seçimlerde seçmen sayısı 215 bin 611 oldu. İşgal bölgesinin seçmen sayısından Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşı Türkçe konuşan Kıbrıslı seçmenler çıkarıldığında 131 bin 951 Türkiyeli yerleşimcinin olduğu ortaya çıkıyor. Peki, bu durumda Türkçe konuşan Kıbrıslıların iradelerinin sandığa ne kadar yansıdığını söyleyebiliriz? Söyleyemeyiz. Çünkü 1974 öncesi adada yaşayan tüm Türkçe konuşan Kıbrıslılar tek bir adaya bile oy verse, kendi istedikleri kişiyi seçemiyorlar.

EGEMENLİK SAĞLANMADAN ÇÖZÜM OLMAZ

52 yıldır adaya yerleşimci taşımasına rağmen nüfusu Rumları geçemezken, adanın Türk adası olduğunu hangi akılla söyleyebiliriz? Ya da binlerce yıldır kutlanan Paskalya’nın son Paskalya olacağı tehdidini nasıl yapabiliriz? AB Dönem Başkanı olan bir ülkeyi tehdit ederken “A’sı B’si vız gelir” diye sadece Kıbrıs Cumhuriyeti değil Avrupa Birliği de tehdit ediliyor. AB bunu görecek mi? Üyesi bir ülkenin topraklarının yüzde 37’sinin işgal altında olmasına daha ne kadar sessiz kalacak? Ada da Türk işgali sonlanmadan, yerleşimciler ve askerler geri çekilmeden ve Kıbrıs Cumhuriyeti kendi topraklarının tamamında egemenlik kurmadan bu sorunun çözülme olasılığı yok.

Yarım asrı aşan işgalin en derin yaralarından biri, Rumların kuzeye dönüşünü fiilen imkânsızlaştırmayı amaçlayan bu yağma düzenidir. 1974’te köklerinden sökülen insanlar, hâlâ evlerinin kapısının önünden esen rüzgârı bekliyor. Topraklarını görmek isteyen beş Rum’un tutuklanmasıyla verilmek istenen gözdağı ise nafile: bu halk doğduğu yere dönme hakkını bir polis arabasının karanlık camlarına sığdırmaz. O gün, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ada üzerindeki egemenliği yeniden tesis edildiğinde; yerleşimciler ve askerler adadan çekildiğinde; elli yıllık sessizliğin içinden yükselen o eski sokak isimleri tekrar duyulduğunda gelecek. Çünkü bu ada, üzerine çöken gölgeden daha uzun ömürlüdür — ve halkları en sonunda topraklarına dönecektir.

KAYNAKÇA

[1] “Achaeans and Cyprus.” Polignosisi. June 3, 2022.
[2] “The Achaeans are coming to Cyprus.” Politic. June 3, 2022.
[3] Stass Paraskos, The Mythology of Cyprus (London: Orage Press, 2016) p.1f
[4] Eric Solsten (Derleyen), Cyprus, a Country Study, Washington, D.C.; GPO for the Library of Congress, 1993, s. 12-13-16
[5] Mallinson, William (2005). Cyprus: A Modern History. I. B. Tauris. p. 81.
[6] Ahmet An, Kıbrıs Nereye Gidiyor? Everest Yayınları, 2002, Ankara, s.2.
[7] A. Heinz. Richter, A Concise History of Modern Cyprus 1878-2009, Pelus, 2010, Berlin, s.28.
[8] Thomas Adams, AKEL: The Communist Party of Cyprus, Hoover Institution Press, California, 1971, s.17.
[9] Ahmet An, Kıbrıs Türk Toplumunda Kıbrıslılık: Engeller ve Gerekli Koşullar, 2005, s.5.
[10] Niyazi Kızılyürek, Paşalar ve Papazlar, Kalkedon Yayınları, İstanbul, 2011, s.39.
[11] Niyazi Kızılyürek, Paşalar ve Papazlar, Kalkedon Yayınları, İstanbul, 2011, s.45.
[12] A. Heinz Richter, A Concise History of Modern Cyprus 1878-2009, Pelus, 2010, Berlin, s.56.
[13] Christopher Hitchens – Hostage to History Cyprus from the Ottomans to Kissinger-Collins (1989), sf.45
[14] Fahri Armaoğlu, Kıbrıs Meselesi 1954-1959, Ankara Üniversitesi SBF Yayınları, Ankara, 1963, s.51.
[15] Dilek Güven, 6-7 Eylül Olayları, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2005, İstanbul, s.202.
[16] http://www.haberturk.com/gundem/haber/555169-hem-turkiye-hem-kktc-karisti

https://pontosgercek.com/helenler-binlerce-yildir-kibrista-son-paskalya-olmayacak/

SON DAKİKA HABERİ

Hormuz Boğazı'nı geçmeye çalışan Çin tankeri, ABD Donanması tarafından durduruldu.
#AureFreePress #Haberler #İran'daSavaş #SonDakikaHaberleri #SonDakika

Daha fazla haber için @Free_Press

Ben anarşistim: anarsist olmak, tutarlı bir insan olmak demektir. İç huzur, dinginlik ve doğayla uyum... Kırsalda yasam. Hayatta kalacak kadar, mümkün olduğunca az çalışmak. Güzeliğin, güneşin ve hayatın kendisinin tadını çıkarmak. Çünkü bugün yaşam artık "büyük" değil, sanki küçültülmüş bir şey gibi yaşanıyor.

Abel Paz

Sun’i Denge

Tanıl Bora

Mahir Çayan yaşasaydı, iki hafta önce, 15 Mart günü, 80 yaşını bitirmiş olacaktı. Henüz 26 yaşındayken, 30 Mart 1972 günü, Kızıldere'de katledildi.

Dipnot Yayınevinin kısa süre önce yayımladığı Mahir Çayan Kitabı, anmak ve yeniden düşünmek için dolgun bir kaynak. Kitabın iki bölümü var. İlk bölüm, Çayan'ın Toplu Yazıları'nı bir araya getiriyor. “Mahir Çayan düşüncesi üzerine” başlıklı ikinci bölümde ise, Ertuğrul Kürkçü, Mahir Sayın, İlkay ve Necmi Demir, Abdullah Öcalan, Mahmut Memduh Uyan, Merih Cemal Taymaz, Işık Ergüden ve M. Ender Öndeş'in değerlendirme yazıları bulunuyor.

İkinci bölüm, adı üstünde, Çayan'ın düşüncesiyle, onun ideolojik mirasıyla meşgul olmak niyetiyle hazırlanmış. Bu düşünce 'kitinin' temel özelliklerinden biri, Mahmut Memduh Uyan'ın vurgusuna göre, “cür'et ve cesaret”tir, sadece eylemde değil akılda-fikirde de yaşa başa bakmadan, “diklemesine” gitmesidir. Bir başka temel özellik, Ender Öndeş'in vurgusuna göre, Mahir Çayan'ın düşünsel gelişime (yani yeniden düşünmeye, yani öğrenmeye, yani değişime) açıklığı...

***

Bir okur olarak kanaatim, kitaptaki yazıların poetik açıdan en güçlüsünün, Merih Cemal Taymaz'ınki olduğu. İçerik bakımından en ilgi çekici bulduğum ise, Işık Ergüden'in yazısı. Çünkü sun'i denge kavramına genişçe dokunuyor. Sun'i denge kavramının, en verimli, en kalıcı Çayan kavramı olduğunu ve hâlâ 'tüketilmemiş' olduğunu düşünüyorum.

Ergüden'in de dikkat çektiği gibi, ufak bir çeviri sakarlığı sayesinde doğmuş bir kavram bu aslında. Regis Debray önsözlü bir Che Guevara kitabında yer alan “kararsız/istikrarsız denge” kavramı, Türkçeye -Ergüden "hatalı" diyor, bence "sakar" diyebileceğimiz bir şekilde-, "sun’i denge" diye çevrilmiş. Çayan bu kavramı Guevara’nınkinden farklı olarak, salt askerî değil siyasî ve Işık Ergüden'in gayet isabetli tarifiyle “sosyo-psikolojik” bir kavrama dönüştürdü. Halkın “hem sistemden umudunu kesmiş hem sisteme bel bağlayan” çelişik veya ikili karakterine ışık tutan bir kavram...

Belki, Ernst Kantorowicz'in kralın iki bedenine nispet ettiği halkın iki bedeni kavramıyla beraber de düşünebiliriz bunu: Siyasal açıdan etkin demokratik bedenli halk ve siyasal açıdan "tamamen pasif," teba ruhlu halk...

Çayan’ın kısa ve özlü (aslında rüşeym halinde kalmış) sun'i denge kavramı, Türkiye’de halk nezdinde “kerim/baba devlet” imgesiyle “ceberrut devlet” imgesi arasında bir gerilim olduğunu varsayar. Devlet, hele kapitalizm koşullarında hiç de “kerim” değildir. Hegemonya kapasitesi, rıza üretim kabiliyeti (Çayan’ın kullanmadığı kavramlarla söylüyoruz) düşüktür. Bu nedenle, ancak küçük harfli devletin sunabildiği “nispî refaha” dayanarak ve her halükârda büyük harfli Devlet’in “karşı konulmazlığına” dair bir “fikr-i sabiti” ayakta tutarak, iktidarını “sun’i bir denge” üzerinde sürdürüyordur. Çayan, bu nedenle, “devlet güçlüdür” kabulünü yıkmaya stratejik anlam yükler. Sun'ilik, bir "kâğıttan kaplan" hafifliğini imâ eder gibidir - fakat kavramın ihtimaliyatı kesinlikle daha karmaşıktır.

Tekrarlayalım; rüşeym halinde bir kavramdır bu; geliştirmeye Çayan'ın ömrü yetmedi, takipçileri zahmet etmedi, akademisyen milleti de -istisnalar hariç- tenezzül buyurmadı.

***

Beri yandan, 1970'lerin ikinci yarısında devrimciler ('78'liler), sun'i dengeyi bilfiil tecrübe ettiler. Mahir Çayan Kitabı'ndaki yazılarda Işık Ergüden'in yanı sıra sun'i denge meselesine özel ilgi gösteren Mahir Sayın, 1974 sonrasında solun “hiçbir sun’i denge görüntüsüne imkan bırakmayacak şekilde yükselişi”nden, ortada kırılacak bir sun’i denge olmadığından söz ediyor. '78'lilerin anı-anlatımlarına kulak verirsek, yine bundan daha karmaşık bir manzara seriliyor aslında önümüze. Görünmemek bir yana, neredeyse elle tutulur hale gelmiş, havada bir sis gibi titreşen bir sun'i denge manzarasıdır bu...[1]

'78'lilerin halkın devrimcilere atfettiği güce veya onların iktidar kapasitesini nasıl değerlendirdiğine dair aktarımları, -o kavramı kullanmasalar bile-, doğrudan doğruya bir sun’i denge muhasebesidir. Bu bakımdan mesela Yücel Çiftçi akil [âkıl] bir anlatıcıdır. Ardahan'da Halk Odası’na müracaat eden köylünün, önünü iliklemiş, kasketini eline almış vaziyette, devlet dairesine gelmiş gibi davranmasını içi burkularak gözlerken, “bu insanlar bu kadar içe çökmüşlükten nasıl ve ne zaman kurtulur, diye düşündüğünü” söyler. Temel soru budur. aslında... Sonra, halk arasında revaç bulan “neyleyim bu hatırı ki, içinde bir parça zor olmasın” sözünü yorumlar: “Tercümesi ‘Birinin hatırını saymak için onun biraz da gücü olması gerekiyor.’ Yoksul ve örgütsüz halk, son tahlilde güçlü olandan yana savrulur.”[2]

Halkın güçlüden yana olduğundan, birçok devrimci emindir. Jandarmanın elinden birini alınca, “halkta ‘Bizimkilerde savaşacak güç var,’ duygusu oluşmasını,”[3] bu bakımdan önemsemişlerdir. Bununla beraber, Ayşegül Devecioğlu'nun Kuş Diline Öykünen romanında, misafir oldukları sofralarda gördükleri izzet ikramı “işin, güce tapmaya dönmüş” olmasına yoran devrimci gencin temkinini duyanlar da olsa gerektir: “Şimdi biz güçlüyüz ya. Başka politikacılara olduğu gibi, izzet ikram bu kez bize. Arkadaşlar da bu durumu körüklüyor. Keleşlerle, tamburalılarla yapılan korsanların anlamı ne olabilir, güç gösterisinden başka!”[4] Hapisten çıktıktan sonra köyde “kahraman gibi” karşılanan bir arkadaşına Süleyman Kırteke’nın yaptığı ikaz da, münferit olmasa gerektir: “Seni kahraman gibi karşılayan bu köylüler birkaç gün sonra seni satabilirler bunu biliyorsun değil mi? Aman dikkat, birkaç gün sonra jandarma bunlara baskı yapmaya başlar, bunlar da döner haberin ola.”[5]

12 Eylül’den sonra devrimcilerin gücü kırılınca, polis, asker pervasızlaşınca (“başlarına hiçbir iş gelmiyor, askerî aracın lastiğine bile bir çivi batmıyordu!”), “halkımızın, böyle bir durumda, kime ve nasıl güveneceğini” soran Harun Korkmaz,[6] gücü yitirenin iddiasını ve ondan öte haklılığını da yitirdiğini teslim eder gibidir. Erol Özcan, 12 Eylül’den sonra, “halkımızın yüreklerinde… şefkat budalalığı kadar yarattıkları korkunun ağırlık taşıdığını,” fark ettiğini söyler hayal kırıklığıyla.[7]

"Sıradan" denilen bazı devrimcilerin belleğinde, -hissedilen hava sıcaklığı misali-, hissedilen sun'i dengenin bazı çakımlanmaları, bunlar... 70'lerin devrimcilerinin eda ettiği sun'i denge Praxis'i, kendi başına, bu kavramın bir mizanıdır. Hâlâ ve hep muhasebe edilmeyi bekliyor. Bugün de öyle. İktidarın 'ne kadarı' hegemonya, 'ne kadarı' tahakkümdür? Çıplak gücün ve korkunun hükmü nedir? İktidarın kendi "istikrarına" dair korkusunu nereye koyarız? ve Yücel Çiftçi'nin '78'de Ardahan'da sorduğu soru: “Bu insanlar bu kadar içe çökmüşlükten nasıl ve ne zaman kurtulur?"

[1] Aşağıda aktardıklarım, '78'li devrimcilerin prosopografisiyle (kuşak biyografisi) sürdürdüğüm çalışmadandır. Bu çalışmayla ilgili bkz.: "70'ler devrimcileri: Bir hafıza dökümü," Toplum ve Bilim, Sayı 174 (2025), s. 67-91.

[2] A. Yücel Çiftçi: Kurmaysız Dövüşen Devrimciler. Yazılama Yayınları, İstanbul 2025, s. 273-275.

[3] Seyit Kocakuşak: Gökalp, Zekeriya ve Diğerleri. NotaBene Yayınları, İstanbul 2022, s. 115.

[4] Ayşegül Devecioğlu: Kuş Diline Öykünen. Metis Yayıncılık, İstanbul 2004 s. 52.

[5] İrfan Dayıoğlu ve İbrahim Yalçın: Bir Örgüt-Bir Yaşam: Mehmet Koç. Kibele Yayınları, İstanbul 2013, s. 91-92.

[6] Harun Korkmaz: Sesine Kurşun Değen Çocuklar. Su Yayınları, İstanbul, 2018, s. 30.

[7] Erol Özcan: Kod Adı T. Alan Yayıncılık, İstanbul 2012, s. 11.

https://birikimdergisi.com/haftalik/12407/suni-denge

Kemalizm’in olduğu yerde soldan, özgürlükten, eşitlikten, hukukun üstünlüğünden ve insan haklarından bahsedilemez.